آفت مهم گیاه چای + روش‌های مدیریت آفات

🔷🔷 مقدمه

چای یکی از مهم‌ترین محصولات کشاورزی در جهان به شمار می‌رود و بعد از آب پرمصرف‌ترین نوشیدنی مردم دنیا است. کشورهای بزرگی مانند چین، هند، سریلانکا و کنیا جزو تولیدکنندگان اصلی چای هستند و در ایران نیز به ترتیب استان‌های گیلان و مازندران بیشترین سطح زیر کشت این محصول را دارند. از آنجا که بخش اقتصادی چای به طور مستقیم به کیفیت و کمیت برگ سبز وابسته است، هر عاملی که مانع رشد برگ‌ها یا موجب ریزش و تغییر کیفیت آن‌ها شود، در کاهش سودآوری این محصول نقش دارد. یکی از مهم‌ترین این عوامل، آفات گیاهی هستند که در صورت عدم کنترل می‌توانند باعث خسارات گسترده شوند.

شناخت آفات چای و روش‌های مبارزه با آن‌ها نه تنها برای کارشناسان کشاورزی و محققان اهمیت دارد، بلکه برای چایکاران و کشاورزان نیز ضروری است تا بتوانند محصولی سالم و باکیفیت به بازار عرضه کنند. در ادامه به بررسی ده آفت مهم چای و شیوه‌های مبارزه با آن‌ها خواهیم پرداخت.

🔻🔻🔻🔻🔻

🔑زنجره سبز چای (Empoasca flavescens)

زنجره سبز چای یکی از آفات بسیار شناخته‌شده و رایج در باغ‌های چای است. این حشره کوچک و سبزرنگ با مکیدن شیره‌ی برگ‌ها باعث زردی، پیچیدگی و ریزش آن‌ها می‌شود و به مرور گیاه را ضعیف می‌کند. برای کاهش خسارت این آفت، استفاده از روش‌های تلفیقی توصیه می‌شود. کشاورز باید ابتدا با حذف علف‌های هرز اطراف باغ، زیستگاه‌های ثانویه حشره را از بین ببرد و سپس با نصب تله‌های زرد چسبنده، جمعیت آن‌ها را کنترل کند. در صورت افزایش بیش از حد آفت، می‌توان از حشره‌کش‌های انتخابی مانند مالاتیون یا تیامتوکسام استفاده کرد، اما باید توجه داشت که مصرف بی‌رویه‌ی سموم، مشکلاتی مانند آلودگی محیط و مقاومت حشره را در پی دارد.

🔑شپشک سبز چای (Coccus viridis)

یکی دیگر از آفات مهم، شپشک سبز چای است که به صورت توده‌ای روی ساقه و پشت برگ تجمع می‌کند. این آفت علاوه بر مکیدن شیره‌ی گیاه و تضعیف درختچه، ترشحات شیرینی به نام عسلک تولید می‌کند که باعث رشد قارچ های گندخوار مانند قارچ دوده‌ای روی سطح برگ می‌شود. ظاهر شدن لایه سیاه دوده‌ای نه تنها مانع فتوسنتز گیاه است، بلکه کیفیت برگ سبز را نیز کاهش می‌دهد. مبارزه با شپشک سبز معمولاً با هرس شاخه‌های آلوده و تقویت عمومی بوته‌ها آغاز می‌شود. دشمنان طبیعی این آفت مانند کفشدوزک‌ها نیز کمک بزرگی در کاهش جمعیت آن دارند. در صورت شدت آلودگی، می‌توان از روغن‌های معدنی یا سموم سیستمیک مانند ایمیداکلوپراید و یا تیامتوکسام استفاده کرد.

🔑کرم های ریشه‌خوار

کرم های ریشه‌خوار یکی از این موارد است که در مرحله لاروی به ریشه‌های بوته‌های چای حمله کرده و آن‌ها را قطع می‌کند. نتیجه‌ی این خسارت به صورت پژمردگی تدریجی و خشکیدگی بوته‌ها نمایان می‌شود. کشاورزان برای مبارزه با این آفت معمولاً اقدام به شخم عمیق و آفتاب‌دهی خاک می‌کنند تا شرایط زندگی لاروها سخت‌تر شود. استفاده از طعمه‌های مسموم گرانوله نیز در برخی کشورها رایج است و سمومی مانند فیپرونیل، سایپرمترین و ایندوکساکارب نیز باعث کاهش جمعیت لاروها در خاک می شود.

🔑شب‌پره چای (Homona coffearia)

شب‌پره چای نیز یکی دیگر از آفات مهم است. لارو این پروانه علاقه زیادی به رول کردن برگ‌ها دارد و پس از لوله کردن آن‌ها درون بافت برگ زندگی کرده و تغذیه می‌کند. چنین رفتاری موجب کاهش سطح فتوسنتز و ضعف گیاه می‌شود. کشاورز می‌تواند با جمع‌آوری برگ‌های لوله‌شده و نابود کردن آن‌ها بخش زیادی از جمعیت آفت را کنترل کند. به‌کارگیری تله‌های نوری برای شکار پروانه‌های بالغ یا استفاده از حشره‌کش‌های میکروبی مانند باسیلوس تورینجنسیس نیز از دیگر راهکارهای ایمن و مؤثر به شمار می‌رود. سموم شیمیایی مانند مالاتیون، فن والریت و پروفنوفوس نیز برای این موضوع بسیار مثمر ثمر است.

🔑کنه قرمز چای (Oligonychus coffeae)

در بسیاری از باغ‌های چای، کنه قرمز نیز مشکل‌آفرین است. این موجودات ریز و قرمز در سطح زیرین برگ تجمع کرده و با تغذیه خود لکه‌های قهوه‌ای روی برگ ایجاد می‌کنند. در شرایط خشکی و گرما جمعیت آن‌ها به سرعت افزایش می‌یابد. بنابراین یکی از روش‌های ساده و مؤثر کنترل این آفت، آبیاری منظم و جلوگیری از خشکی بیش از حد خاک و تشنگی گیاه است. استفاده تناوبی از کنه کش هایی مانند پروپارژیت، آبامکتین و اسپیرودیکلوفن یا رهاسازی کنه‌های شکارگر طبیعی نیز در مدیریت این آفت به کار گرفته می‌شود.

🔑ملخ‌های برگ‌خوار

ملخ‌ها نیز از جمله آفات عمومی هستند که به برگ‌های چای حمله می‌کنند. این حشرات معمولاً به صورت گروهی ظاهر شده و در زمان طغیان می‌توانند سطح وسیعی از باغ را نابود کنند. راهکارهایی همچون شخم‌زنی برای از بین بردن تخم‌ها، استفاده از طعمه‌های حشره‌کش و حتی بهره‌گیری از قارچ‌های بیماری‌زای اختصاصی ملخ، مانند متاریزیوم، در کنترل این آفت مؤثر هستند. در صورت جمعیت بالا، سمپاشی با سمومی مانند مالاتیون یا دلتامترین توصیه می شود.

🔑زنجرک قهوه‌ای چای (Jacobiasca formosana)

در کنار این موارد، زنجرک قهوه‌ای چای نیز وجود دارد که شباهت زیادی به زنجره سبز دارد اما رنگ آن متمایل به قهوه‌ای است. خسارت این آفت به صورت لکه‌های سوخته و زردی گسترده روی برگ‌ها دیده می‌شود. مدیریت آن تقریباً مشابه زنجره سبز است و شامل حذف میزبان‌های وحشی اطراف باغ و استفاده محدود از حشره‌کش‌های انتخابی می‌شود.

🔑مینوز چای (Acrocercops spp)

یکی دیگر از آفات که بیشتر در برگ‌ها فعالیت می‌کند مینوز چای است. لارو این حشره در داخل بافت برگ تونل‌هایی ایجاد کرده و به همین دلیل لکه‌های مارپیچی سفید روی سطح برگ ظاهر می‌شود. با جمع‌آوری برگ‌های آلوده و استفاده از دشمنان طبیعی، می‌توان جلوی گسترش آن را گرفت. در صورت شدت آلودگی، استفاده از سموم کم‌خطر مانند ترکیب آبامکتین و دی کلرووس توصیه می‌شود.

🔑سوسک‌های چای (Adoretus spp)

در برخی باغ‌ها سوسک‌های شب‌فعال نیز دیده می‌شوند که از حاشیه برگ‌ها تغذیه می‌کنند. برای مبارزه با این آفات بایستی در شب اقدام به تکاندن شاخه‌ها و جمع‌آوری سوسک‌ها کرد، همچنین سمپاشی سمومی مانند سایپرمترین یا دلتامترین در شب هنگام نیز موثر است. نور مصنوعی نیز می‌تواند این سوسک ها را جذب کرده و کنترل جمعیت را آسان‌تر سازد.

🔑شته‌های چای (Toxoptera aurantii)

شته‌های چای معمولاً در پشت برگ‌ها و روی جوانه‌ها تجمع کرده و با مکیدن شیره گیاه باعث پیچیدگی و توقف رشد آن‌ها می‌شوند. این آفت علاوه بر خسارت مستقیم، به دلیل انتقال بیماری‌های ویروسی نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. رهاسازی حشرات مفیدی مانند کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها از روش‌های طبیعی کنترل این آفت در باغات چای است. همچنین استفاده از صابون‌های حشره‌کش یا روغن‌های گیاهی برای کاهش جمعیت شته‌ها پیشنهاد می‌شود. تنها در شرایط طغیان شدید باید از سموم سیستمیک مانند استامی پراید، فلونیکامید یا ایمیداکلوپراید استفاده شود.

🔑نتیجه گیری

همان‌طور که مشاهده شد، آفات چای بسیار متنوع‌اند و هر یک به شیوه‌ای خاص به درختچه‌ها آسیب می‌رسانند. اما نقطه مشترک در مدیریت همه آن‌ها، اهمیت مدیریت تلفیقی یا IPM است. این روش به معنای ترکیب چندین ابزار و رویکرد از جمله بهداشت مزرعه، هرس اصولی، آبیاری و تغذیه صحیح، استفاده از دشمنان طبیعی و در نهایت کاربرد هدفمند و محدود سموم شیمیایی است. رعایت این اصول سبب می‌شود که کشاورز بتواند محصولی سالم‌تر، باکیفیت‌تر و با هزینه کمتر تولید کند و همزمان محیط زیست و سلامت مصرف‌کنندگان نیز حفظ شود. چانچه نیازمند مشاوره تخصصی در خصوص آفات و بیماری های مزرعه خود هستید میتوانید از متخصصین مرسین کشت از طریق فرم مشاوره گیاهپزشکی موجود در وبسایت کمک بگیرید.

🔑پیشنهاد میکنیم تا چنانچه نیاز به مشاوره بیشتری در این خصوص دارید به این صفحه (فرم) را تکمیل کنید و وقت مشاوره با گیاهپزشک را رزرو فرمائید. به شما اطمینان می دهیم که با مشاوره از متخصصین ما به بهترین نتیجه ممکن خواهید رسید.