گیاه پزشکی و تغذیه گیاهی

🔷🔷 مقدمه

درخت توت (.Morus spp) یکی از درختان قدیمی و ارزشمند ایران و بسیاری از کشورهای جهان است. این درخت علاوه بر تولید میوه خوراکی، نقش مهمی در صنایع مرتبط با پرورش کرم ابریشم دارد، در واقع برگ توت غذای اصلی این حشره به شمار می‌رود. از این‌رو سلامت درختان توت نه تنها در تولید میوه بلکه در تولید ابریشم نیز اهمیت فراوانی دارد. مانند هر گیاه زراعی و باغی دیگر، درخت توت نیز در معرض حمله انواع آفات قرار دارد. برخی از این آفات به برگ‌ها حمله می‌کنند و مانع از فتوسنتز مناسب گیاه می‌شوند، بعضی دیگر به شاخه و تنه یا حتی ریشه صدمه می‌زنند. در صورت عدم کنترل به‌موقع، خسارت اقتصادی و زیست‌محیطی قابل توجهی رخ خواهد داد.

شناخت آفات، چرخه زندگی آنها، نحوه خسارت و راهکارهای کنترل، اولین گام در مدیریت موفق باغ‌های توت است. در این مقاله، به بررسی 11 آفت مهم درخت توت می‌پردازیم. برای هر آفت، توضیحی درباره خسارت، چرخه زندگی و روش‌های کنترل (زراعی، بیولوژیک و شیمیایی) ارائه خواهد شد.

🔻🔻🔻🔻🔻

🔑کرم ابریشم باف توت (Bombyx mori)

کرم ابریشم در واقع آفت کلاسیک درخت توت به حساب نمی‌آید، زیرا پرورش آن به‌صورت عمدی برای تولید ابریشم انجام می‌شود. با این حال، لاروهای آن مصرف‌کننده اصلی برگ‌های توت هستند. اگر تراکم پرورش بیش از حد باشد یا مدیریت تغذیه مناسب صورت نگیرد، می‌تواند موجب کاهش شدید سطح برگ و ضعف درخت گردد. در واقع این آفت مخصوص مراکز پرورش کرم ابریشم است که ممکن است به باغات اطراف مراکز نفوذ پیدا کند.

این حشره چهار مرحله تخم، لارو، شفیره و پروانه کامل دارد. مهم‌ترین مرحله زیان‌آور، مرحله لاروی است که برگ‌ها را مصرف می‌کند. لارو پس از گذر از پنج سن لاروی وارد مرحله شفیرگی شده و در پیله ابریشمی خود استراحت می‌کند.

برای کنترل این حشره بایستی مدیریت تراکم کرم‌ها در سالن‌های پرورش اجرایی و تأمین برگ سالم و کافی برای تغذیه انجام شود. همچنین پیشگیری از انتقال بیماری‌های ثانویه به لاروها و حذف شاخه‌های آلوده یا برگ‌های بیش از حد مصرف‌شده نیز کمک میکند تا مدیریت جمعیت این حشره صورت پذیرد. برای نواحی غیر از مراکز پرورش سمپاشی سمومی مانند فن والریت یا سایپرمترین توصیه می شود.

🔑شپشک توت (Pseudaulacaspis pentagona)

این شپشک روی تنه، شاخه و حتی برگ‌ها مستقر شده و با مکیدن شیره گیاهی باعث ضعف عمومی، کاهش رشد، زردی برگ‌ها و در موارد شدید خشکیدگی شاخه ها می‌شود. تجمع شدید آن ها و حمله بدون کنترل می‌تواند کل درخت را نابود و خشک کند.

حشره ماده این آفت زیر پوشش مومی سفید رنگ تخم‌گذاری می‌کند. پوره‌های تازه خارج‌شده متحرک هستند و به سرعت روی بخش‌های مختلف درخت پراکنده می‌شوند. پس از تثبیت، به شکل ثابت باقی مانده و شیره گیاه را می‌مکند تا دوباره بالغ شده و تخم گذاری کنند.

برای کنترل این آفت هرس و سوزاندن شاخه‌های آلوده، استفاده از روغن‌های معدنی زمستانه برای از بین بردن تخم‌ها و پوره‌ها، بهره‌گیری از دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها و در صورت شدت آلودگی، استفاده از حشره‌کش‌های سیستمیک مانند ایمیداکلوپراید، تیامتوکسام یا فلونیکامید توصیه می شود. سموم تماسی مانند مالاتیون و اتیون نیز روی این حشرات موثر هستند.

🔑کرم سفید ریشه (Polyphylla olivieri)

لاروهای بزرگ این سوسک در خاک زندگی کرده و از ریشه‌های اصلی و فرعی تغذیه می‌کنند. درختان آلوده دچار زردی برگ‌ها، ریزش زودرس و در نهایت ضعف و خشکیدگی می‌شوند. خسارت این آفت در باغ‌های قدیمی و خاک‌های سبک شدیدتر است. به خصوص در باغات رها شده که رسیدگی نامناسبی دارند و یا باغاتی که هر ساله با کود دامی تازه تغذیه می شوند، این آفت با احتمال بیشتری بروز می یابد.

دوره زندگی این آفت چند سال طول می‌کشد. لاروها زمستان را در خاک می‌گذرانند و در بهار و تابستان از ریشه‌ها تغذیه می‌کنند. حشره کامل کمتر از ریشه استفاده کرده و خسارت اصلی ناشی از لاروهاست. حشرات بالغ تقریبا در خرداد ماه بروز پیدا کرده و تخم گذاری می کنند.

برای کنترل این دسته از حشرات، شخم عمیق پاییزه برای بیرون آوردن لاروها، بهبود بافت خاک و استفاده از کودهای دامی پوسیده، جمع‌آوری دستی لاروها هنگام شخم و مصرف سموم گرانول یا مایع با مصرف خاکی مانند ایندوکساکارب، سایپرمترین یا فیپرونیل توصیه می شود.

🔑مینوز برگ توت (Phyllonorycter mori)

لارو این آفت داخل برگ‌های توت تونل ایجاد می‌کند و موجب لکه‌های قهوه‌ای و کاهش سطح فتوسنتز کننده برگ ها می‌شود. برگ‌های آلوده زودتر از موعد می‌ریزند و درخت قدرت رشد خود را از دست می‌دهد.

پروانه ماده این آفت روی سطح برگ تخم‌گذاری می‌کند. لاروها پس از خروج وارد پارانشیم برگ (فضای بین دو پوست رویی و زیرین برگ) شده و تونل‌های باریک و سپس لکه‌های بزرگ مینوزی ایجاد می‌کند. لاروها داخل برگها ریخته شده زمستان گذرانی کرده و سپس مجدد بالغ می شوند.

روش‌های پیشنهادی برای کنترل این آفت شامل؛ جمع‌آوری و از بین بردن برگ‌های آلوده، استفاده از تله‌های نوری برای شکار پروانه‌ها و در شرایط طغیانی، استفاده از سمومی مانند آبامکتین، تیامتوکسام و یا دی کلرووس است.

🔑شته سبز توت

شته‌ها به صورت کلنی روی سطح زیرین برگ تجمع کرده و با مکیدن شیره گیاهی باعث پیچیدگی برگ‌ها و توقف رشد می‌شوند. ترشحات عسلی شته‌ها موجب رشد قارچ کپک دوده‌ای روی سطح برگ می‌شود که مانع فتوسنتز است و همین امر باعث بروز خسارت ثانویه نیز می شود.

شته‌ها در تابستان از طریق زنده‌زایی تولیدمثل می‌کنند و در زمستان به شکل تخم روی شاخه‌ها باقی می‌مانند. تعداد نسل‌ها بسیار زیاد است و در شرایط مساعد به سرعت تکثیر می‌شوند به عنوان روش‌های کنترلی، رهاسازی دشمنان طبیعی مانند کفشدوزک‌ها و بالتوری‌ها، شست‌وشوی برگ‌ها با آب پرفشار، استفاده از صابون‌های حشره‌کش و در صورت تراکم بالا، مصرف حشره‌کش‌های تماسی مانند ایمیداکلوپراید یا فلونیکامید توصیه می شود.

🔑بید توت (Glyphodes pyloalis)

لارو این آفت از برگ‌های توت تغذیه کرده و موجب سوراخ شدن و ریزش آنها می‌شود. این آفت به‌ویژه برای مناطق پرورش کرم ابریشم خطرناک است، زیرا باعث کمبود برگ سالم برای تغذیه کرم‌های اصلی ابریشم می‌گردد.

پروانه ماده تخم‌های خود را روی سطح برگ می‌گذارد. لاروها پس از خروج به سرعت از بافت برگ تغذیه می‌کنند. این آفت چندین نسل در سال دارد. برای کنترل این آفت، جمع‌آوری برگ‌های آلوده، رهاسازی زنبورهای پارازیتوئید، استفاده از حشره‌کش‌های انتخابی مانند BT در شرایط طغیانی توصیه می گردد.

🔑سنک‌ توت

این حشرات با خرطوم خود از شیره برگ و میوه تغذیه می‌کنند و موجب بدشکلی و تغییر رنگ میوه‌ها می‌شوند. خسارت آنها بیشتر در فصل تابستان و هنگام تشکیل میوه دیده می‌شود.

سنک ‌ها تخم‌های خود را روی سطح برگ یا ساقه قرار می‌دهند. پوره‌ها پس از خروج به تدریج رشد کرده و وارد مرحله بلوغ می‌شوند و تقریبا در تمامی مراحل زندگی خود از شیره گیاه تغذیه می کنند. این حشرات فضولات چسبنده قیری شکل داشته و میتواند سطح فتوسنتزی را نیز کاهش دهند.

شکار دستی در باغ‌های کوچک، استفاده از تله‌های نوری، حفظ و گسترش دشمنان طبیعی مانند عنکبوت‌ها وکاربرد حشره‌کش‌های عمومی مانند دلتامترین یا پرمترین برای کنترل جمعیت سنک ها در باغات توت توصیه می شود.

🔑کنه تارعنکبوتی (Tetranychus urticae)

این کنه با تغذیه از سطح زیرین برگ لکه‌های زرد ایجاد می‌کند. در شرایط گرم و خشک به سرعت افزایش یافته و باعث خشکیدگی کامل برگ‌ها و سپس سرشاخه های جوانتر می‌شود.

تخم‌های این آفت در سطح زیرین برگ گذاشته می‌شوند. چرخه زندگی از تخم تا بالغ در شرایط گرم تنها یک هفته طول می‌کشد، به همین دلیل طغیانی بسیار سریع دارد.

جهت کنترل کنه ها می توان شست‌وشوی برگ‌ها با آب و یا سمپاشی کنه کش های اختصاصی مانند آبامکتین، بروموپروپیلات، پروپارژیت یا اسپیرودیکلوفن را توصیه نمود. رهاسازی کنه‌های شکارگر مانند Phytoseiulus persimilis نیز در کشت های ارگانیک بسیار موثر گزارش شده است.

🔑سوسک برگ‌خوار توت

لارو و حشره کامل این سوسک از برگ‌های جوان تغذیه می‌کنند. برگ‌ها به‌صورت نامنظم سوراخ شده و در تراکم بالا سطح سبزینه به شدت کاهش می‌یابد، درخت ضعیف تر شده و در آلودگی ها بسیار بالا، احتمال خشکیدگی درختان نیز وجود دارد.

سوسک ماده تخم‌های خود را روی سطح برگ قرار می‌دهد. لاروها پس از خروج مستقیماً از برگ‌ها تغذیه می‌کنند و سپس تبدیل به شفیره می‌شوند.

برای مدیریت این آفت جمع‌آوری دستی و نابودی حشرات، استفاده از تله‌های نوری و یا استفده از سموم سایپرمترین، فن والریت یا پروفنوفوس توصیه می گردد.

🔑پروانه دم قهوه‌ای (Euproctis chrysorrhoea)

لارو این پروانه نیز از برگ‌های توت تغذیه کرده و باعث ریزش زودرس برگ و اختلال در رشد می‌شود. لاروها در گروه‌های بزرگ لانه‌های ابریشمی تشکیل داده و برگ‌ها را دسته‌جمعی می‌خورند.

پروانه ماده تخم‌ها را به‌صورت دسته‌ای روی شاخه‌ها قرار می‌دهد. لاروها پس از خروج در لانه‌های ابریشمی زندگی کرده و تغذیه می‌کنند. زمستان را در همین لانه‌ها سپری می‌کنند.

روش‌های کنترل شامل جمع‌آوری و سوزاندن لانه‌های لاروی، استفاده از حشره‌کش‌های بیولوژیک مانند BT، رهاسازی زنبورهای پارازیتوئیدو یا استفاده از سموم عمومی کرم کش است.

🔑کرم های خراط

این دسته از آفات به درختان ضعیف و دارای نگه داری نامناسب حمله ور شده و با ایجاد دالان هایی بر روی تنه و شاخه ها، انسجام و یکپارچگی آوندی را از بین برده و درختان را ضعیف و خشک می کنند، دسته وسیعی از سوسک ها و پروانه ها می توانند چنین خسارتی را ایجاد کنند.

بهترین روش کنترل این آفات تغذیه و نگه داری اصولی از درختان است. در صورت بروز این آفت که به شکل ایجاد یک سوراخ بر روی تنه یا شاخه ها ضخیم تر مشهود است، میتوان از تزریق سم دلتا مترین یا دی کلرووس در داخل سوراخ ها و مسدود سازی آنها با چسب آکواریوم اشاره کرد. همچنین آبیاری سموم سیستمیک مانند ایمیدا کلوپراید نیز تاثیر خوبی در کنترل آفت دارد.

🔑جمع‌بندی

درخت توت، به دلیل ارزش اقتصادی و زیست‌محیطی بالا، نیازمند مراقبت ویژه در برابر آفات است. آفات متعددی مانند شپشک توت، شته‌ها، مینوزها و کنه‌ها می‌توانند سلامت این درخت را تهدید کنند. شناخت دقیق هر آفت و چرخه زندگی آن، کشاورزان و باغداران را قادر می‌سازد تا راهکارهای کنترلی مؤثرتر و پایدارتر را اجرا کنند.

مدیریت تلفیقی آفات (IPM) که شامل هرس و به‌زراعی، استفاده از دشمنان طبیعی و در موارد ضروری مصرف محدود و هدفمند سموم شیمیایی است، بهترین روش برای حفظ سلامت باغ‌های توت محسوب می‌شود. تنها با چنین رویکردی می‌توان ضمن جلوگیری از خسارت‌های اقتصادی، سلامت محیط زیست و کیفیت محصول را نیز تضمین کرد. چنانچه نیاز به کمک بیشتری در ضمینه آفات توت دارید می توانید با متخصصین و گیاهپزشکان ما از طریق فرم مشاوره در بالای سایت ارتباط بگیرید و از توصیه های تخصصی بهره مند شوید.

🔑پیشنهاد میکنیم تا چنانچه نیاز به مشاوره بیشتری در این خصوص دارید به این صفحه (فرم) را تکمیل کنید و وقت مشاوره با گیاهپزشک را رزرو فرمائید. به شما اطمینان می دهیم که با مشاوره از متخصصین ما به بهترین نتیجه ممکن خواهید رسید.