باغ و باغداری

چرا گل ها و میوه ها ریزش می کنند؟ + راهکار

مقدمه

دلایل زیادی وجود دارد که باعث می شود گیاه گل ها و میوه های خود را بریزد. وحشت نکنید ریزش گل و میوه ممکن است طبیعی (شرایط محیطی) یا آفات و بیماری ها و خیلی از مواردی باشد که ما در این مقاله به آن پرداختیم. دانستن دلایل ریزش گل و میوه می تواند به شما کمک کند تا از بروز این مشکل جلوگیری کرده و در صورت بروز در اسرع وقت اقدامات درمانی را انجام دهید.

ریزش گل و میوه چیست؟

در بسیاری از موارد، به ویژه در بعضی از گیاهان مانند سیب، گیاه مراحل رشد خاصی را طی می کند که در آن ریزش گل و میوه طبیعی اتفاق می افتد. ریزش طبیعی گل و میوه اوایل تابستان معمولاً در سیب، گلابی و به ندرت گیلاس اتفاق می افتد که نتیجه ی ناتوانی گیاه در حمایت از تعداد زیادی گل و میوه هست که تولید کرده. گلدهی فراوان و گرده افشانی گسترده منجر به تولید بیش از حد میوه می شود، فراتر از آنچه گیاه توان دارد و در نهایت گیاه برای صرفه جویی در انرژی، میوه را رها (می ریزد) می کند. اساساً، این یک فرایند طبیعی است که در نتیجه رقابت کسب قند و انرژی بین میوه ها حاصل می شود.

علت ریزش گل و میوه چیست؟

ریزش گل و میوه ممکن است به شرایط نامساعد محیطی مانند یخبندان و سرمای هوا، گرمای زیاد و تغییرات ناگهانی رطوبت مربوط شود و یا علائم ممکن است مربوط به خاک، ناشی از آبیاری نامنظم و تغذیه نامناسب و کمبود مواد مغذی باشد. به عنوان مثال فلفل سبز کمبود بور حتی مقدار کم آن را سریع با ریزش گل نشان می دهد. در بعضی از موارد کمبود، نیتروژن، فسفر، پتاسیم، گوگرد و عناصر ریزمغذی از نظر تولید میوه از اهمیت ویژه ای برخوردار هستند. بادبردگی (رانش) علف کش ها نیز ممکن است منجر به ریزش زودرس گل و میوه شود. ریزش میوه هایی که مربوط به آفات و بیماری هاست، به احتمال زیاد در اواخر فصل رشد، زمانی که میوه در حال رشد کامل است رخ می دهد. حشرات رایج که باعث ریزش زودرس میوه می شوند شامل کرم سیب و آلو است. بیماری های گیاهان و بیماری های آوندی نیز باعث ریزش گل و میوه می شود. حشرات و بیماری ها معمولاً علائم قابل رویت ظاهری دارند و بنابراین تشخیص آن ها آسان تر از اثر اختلالات و تنش های محیطی و طبیعی است. بسیاری از عوامل در موفقیت تولید گل و میوه گیاه دخیل هستند. در ادامه به موارد مهم آن اشاره کردیم که این عوامل در ریزش گل و میوه هم نقش بسیار مهمی دارند.

ریزش گل و میوه

  • گرده افشانی

هم عوامل خارجی و هم عوامل داخلی بر گرده افشانی گیاه تأثیر می گذارند. گرده افشانی باعث شروع چرخه تولید مثل گیاه هست که نتیجه آن تشکیل میوه و دانه ها می شود. شکست گرده افشانی یک توقف است که باعث از بین رفتن گل و در نهایت میوه خواهد شد. نکته: از آنجا که عوامل زیادی می توانند در گرده افشانی گیاهان تأثیر بگذارند، تشخیص علت ریزش گل و میوه در بیشتر اوقات دشوار است این عوامل شامل حشرات، بیماری ها، کود دهی ضعیف، علف های هرز، رطوبت بالا، تغییر ناگهانی دما، دمای بالا و پایین، شدت نور زیاد، تفاوت ژنتیکی گیاه و گرده افشانی معیوب هستند. عدم فعالیت زنبور و حشرات گرده افشان نیز یکی از مواردی است که کمتر مورد توجه قرار می گیرد.

ریزش گل و میوه و گرده افشانی

  • عوامل اقلیمی

گیاهانی که در زمان سرمای شدید و یخبندان شکوفا می شوند، تحت درجات مختلفی از آسیب دیدگی قرار می گیرند که بستگی به مدت زمان و درجه دمای هوا دارد. یخ زدگی می تواند به گل ها آسیب شدید برساند (گرده گل و مادگی از بین می روند). صدمه به گل در نهایت باعث ریزش شکوفه یا تغییر شکل میوه می شود برای مثال هلو و توت فرنگی اغلب “میوه های کوچک” می دهند و همان میوه های کوچک نیز ریزش می کنند و یا در گیاهانی مانند گوجه فرنگی و خربزه باعث گرده افشانی ناقص و در نتیجه باعث تولید میوه های نامناسب یا میوه های زخم شده و بد شکل خواهد شد.

  • دمای بالا

وقتی دما بیش تر از ۳۷ درجه سانتی گراد باشد در بیشتر گیاهان گل ها و شکوفه ها صدمه می بینند. برای مثال گیاهان گوجه فرنگی و لوبیا شکوفه های خود را در دمای بالا کاهش می دهند. اگر دمای بالا همراه با باد باشد بیشتر شکوفه ها حالت سوختگی پیدا کرده و از بین می روند، برای مثال گلبرگ های گل رز در این شرایط سریعا از بین می روند بنابراین سعی کنید گیاهان حساس را در مناطق حفاظت شده قرار دهید.

  • مرسین کشتکوددهی

حاصلخیزی کم خاک در هنگام شکوفایی گل ها، ریزش گل و میوه را تشدید می کند و در بعضی از گیاهان که حساسیت بیشتری دارند مانند مرکبات، تعداد زیادی از شکوفه ها و میوه ها در این حالت از بین خواهند رفت. زمان کود دهی و نوع کودی که استفاده می کنیم بسیار مهم هست، در این حالت کود دهی باید درهنگام شکوفایی گل ها انجام نشود چون تاثیری ندارد و بهتر است حداقل چهار تا شش هفته قبل از شروع شکوفه دادن کود دهی را انجام دهید.

  • آبیاری

آبیاری در طول دوره گلدهی باید با توجه به توجه سطح شوری و pH آب انجام شود به علت اینکه شوری و وجود املاح در آب باعث تشدید ریزش گل و میوه خواهد شد، همچنین آبیاری باید به صورت منظم انجام شود و بهتر است یک رژیم ثابت را به طور معمول در کل فصل رشد حفظ کنید تا بهترین تاثیر را داشته باشد. برای مثال در باغات نیمه دوم اردبیهشت ماه نقطه شروع آبیاری است. آبیاری بیش از حد یا تشنگی گیاهان در دوره گلدهی توصیه نمی شود. در صورت کمبود آب، گیاه سیگنال هایی را برای جلوگیری از تولید گل و میوه ارسال می کند.

  • نور کافی نیست

بیشتر سبزیجات، به ویژه سبزیجات میوه دار، حداقل به شش ساعت در روز نور نیاز دارند. بدون این مقدار نور، گیاهان ساقه دار می شوند و همچنین تمایل بیشتری به ریختن شکوفه های خود دارند.

  • تفاوت های گیاهان

بعضی از گیاهان مانند کدو، خیار و طالبی نیاز به انتقال گرده از گل های جداگانه نر به  ماده دارند. بعضی از آن ها نیز تعداد گل های ماده نسبت به نر بالاتر  و یا برعکس هستند. پس به دست آوردن الگو و نوع گل ها، در ریزش آن ها نقش دارند چون در بعضی از شرایط تنش به گیاهان در حال رشد از گل های ماده به نر برمی گردند که گل های نر بعد از گرده افشانی ریزش طبیعی دارند. اگرچه بسیاری از گیاهان دارای گل های خود بارور هستند. اکثر درختان میوه نیز برای موفقیت در گرده افشانی و میوه دادن با کیفیت نیاز به گونه ها گرده زا (دوست گرده افشان) نیاز دارند، بنابراین مطمئن شوید که درختان شما در نزدیکی دوستان گرده افشان باشد.

نکته: بسیاری از درختان میوه از جمله سیب، مرکبات و آلو به طور معمول درصدی از میوه های کوچکی که رشد کرده اند را به طور برنامه ریزی شده می ریزند که به آن ریزش “خرداد ماه” می گویند که روش طبیعی است برای اینکه گیاه می تواند بار سنگین میوه خود را کم کرده و ذخیره انرژی انجام دهد.

  • مواد مغذی نامناسب

کود دهی نادرست باعث می شود که گیاهان شما گل های خود را از دست بدهند یا گل ها به میوه تبدیل نشوند. توجه کنید که کودهایی با سطح نیتروژن بالا، گیاهان را ترغیب می کنند تا شاخه و برگ های شاداب و زیادی تولید کنند، اما نکته اینجاست که نیتروژن زیاد می تواند به راحتی از رشد گل جلوگیری کرده و حتی باعث ریزش گل های موجود شود. برای گلدهی، گیاهان بیش از نیتروژن به پتاسیم، فسفر، روی و بُر نیاز داریم که حداقل یک تا دو هفته قبل از شروع گلدهی محلول پاشی شوند (کود فروت ست). در هنگام انتخاب کود NPK دقت کنید شماره نیتروژن – اولین شماره – باید حداقل نیمی از دو عدد دیگر باشد، مانند (۱۰-۱۰-۵). برای جلوگیری از کوددهی بیش از حد، تمام دستورالعمل های بسته بندی را در مورد مقدار استفاده حتما دنبال کنید.

ریزش میوه

جمع بندی و راهکار:

تشخیص مشکلات بهره وری گیاهان از جمله ریزش گل و میوه خیلی موضوع ساده ای نیست و همین طور که در این مقاله به آن اشاره شد نیازمند بررسی موارد بسیاری هست. نکته مثبت و قابل توجه در مورد بعضی از گیاهان مانند درختان میوه این است که شما سال ها وقت دارید تا آن ها را با در نظر گرفتن نکات بالا برای بهبود و بهره وری بیشتر آماده کنید.

راهکار:

  1. مظنون اصلی ریزش گل و میوه در اکثر موارد عدم گرده افشانی مناسب است که در شرایط مختلفی اتفاق خواهد افتاد پس حتما عوامل تاثیر گذاری که در مقاله ذکر شد را بررسی کنید.
  2. تُنُک کردن (حذف) گل و میوه برای کاهش رقابت و تشویق گیاه به مصرف انرژی بیشتر برای تولید تعداد کمتری میوه ولی با کیفیت بالاتر بسیار اهیمت دارد.
  3. از شرایط نامساعد محیطی که باعث ریزش میوه گیاه می شود با تقوبت گیاه توسط کودهای آلی، کمپوست و کودهای فسفر و پتاسیم دار و دارای عناصر ریز مغذی همراه با هیومیک یا فولیک اسید یک یا دو هفته قبل از گلدهی استفاده کنید همچنین بعد از برداشت میوه ها می توان از کود فروت ست استفاده کرد.
  4. یک برنامه مدیریت شامل مدیریت موثر آب و یک برنامه کودی متعادل، با توجه به نوع گیاه را به طور ثابت و منظم انجام دهید.
  5. برای تأیید کمبود مواد مغذی آزمایش و آنالیز خاک و برگ را انجام دهید.
  6. از رانش یا بادبردگی علف کش خودداری کنید. هرگز علف کش را در شرایط وارونگی هوا استفاده نکنید. سمپاشی در چنین شرایطی می تواند فاصله بادبردگی را افزایش دهد.
  7. از کیفیت آب آبیاری (شوری، املاح و pH) و زهکشی خاک اطمینان حاصل کنید.
  8. از کودهای نیتروژن دار به صورت متعادل استفاده کنید.

مقالاتی که شاید مایل به خواندن آنها باشید:

تفاوت نهال های پیوندی پایه رویشی و پایه بذری چیست؟

مقدمه

امروزه با افزایش روز افزون علوم باغبانی و ژنتیک گیاهی کیفیت نهال های مثمر از نظر مقدار باردهی و مقاومت به شرایط سخت و همچنین آفات و بیماری ها افزایش یافته و شاهد عرضه نهال هایی در بازار هستیم که نسبت به نهال های سنتی دارای راندمان بالاتری هستند.از جمله این درختان می توان به انواع درختان مثمر پیوندی اشاره کرد. در این مقاله قصد داریم خصوصیات نهال های پیوندی و انواع این درختان را بررسی نمائیم.


نهال پیوندی چیست؟

هر نهال و یا درخت پیوندی از دو بخش پایه و پیوندک تشکیل شده است. پایه یک درخت پیوندی در واقع بخش تحتانی و ریشه ای درخت به شمار می آید، در حالی که پیوندک شامل اندام هوایی، شاخه سار و اندام های بارده گیاه است که بر وری پایه پیوند شده است. بنابراین در درختان پیوندی میتوان خصوصیات دو یا چند درخت مختلف را به صورت همزمان در یک نهال داشته باشیم.

دلیل برتری درختان پیوندی چیست؟

عمل پیوند به ما این اجازه را می دهد تا از خصوصیات مناسب یک درخت با ریشه های خوب و درخت دیگر با باردهی مناسب به طور همزمان استفاده کنیم. معمولا در عمل پیوندزنی از پایه هایی استفاده می شود که دارای ریشه های عمیق، قوی ، مقاوم به آفات و بیماری ها ، جذب بالای مواد و خواص دیگری نظیر پا کوتاه کنندگی و مقاومت به خاک های نامناسب (شور، قلیایی، آهکی و …) استفاده می شود. در مقابل برای پیوندک مورد استفاده در پیوند نیز از درختانی بهره گرفته می شود که دارای گلدهی و باردهی مناسب، میوه های درشت و بازار پسند، مقاوم به آفات و بیماری ها و سرمای دیر رس بهاره باشند. مجموع این عوامل در نهایت منجر به تولید یک نهال پیوندی با کیفیت خواهد شد. در مقابل نهال های پیوندی، نهال های غیر پیوندی وجود دارد که یا به شکل بذری در بازار موجود هستند (یعنی حاصل از جوانه زنی بذر گیاه هستند) و یا ناشی از قلمه گیری و سایر روش های رشد رویشی هستند (خوابانیدن، استفاده از پاجوش و …). درختان غیر پیوندی خصوصیات ناشی از پیوند را نداشته و معمولا دارای نطه ضعف های فراوانی نسبت به نهال های پیوندی هستند.

مزایا و ویژگی های درختان پیوندی:

۱-دارای مقاومت بالاتر به آفات و بیماری ها هستند
۲-باردهی و کیفیت تولید بار بالاتری دارند
۳-نسبت به شرایط سخت محیطی مقاومت بالاتری نشان می دهند
۴-زود بازده تر هستند
۵-عمر اقتصادی بالاتری دارند
۶-جهت احداث باغ اقتصادی توجیه پذیر هستند
۷-دارای تفرق ژنتیکی نیستند و بنابراین در یک باغ همزمان و یکدست میوه می دهند

 

انواع درختان پیوندی

بر اساس نوع پایه استفاده شده در نهال های پیوندی این درختان به دو دسته نهال های پیوندی پایه بذری و نهال های پیوندی پایه رویشی تقسیم بندی می شوند.
نهال های پایه بذری نهال هایی هستند که پایه استفاده شده از در آنها ناشی از جوانه زنی بذر یک گیاه است. در حالی که در نهال های پایه رویشی این پایه از روش های رویشی نظیر کشت بافت گیاهی، قلمه و یا سایر روش ها تولید شده است. از بین تمامی این روش ها پایه های رویشی کشت بافتی جدیدترین و قابل توجه ترین درختان هستند.
از منظر دیگر یک نهال پیوندی می تواند دارای یک یا چند پیوندک باشد. درختان دارای چند پیوندک نیز ممکن است بسته به نوع پایه خود یک یا چند رقم میوه را همزمان تولید نمایند (به طور مثال درخت مرکباتی که همزمان نارنج، پرتقال، بالنگ و نارنگی تولید میکند). این دسته از درختان معمولا درختان باغچه ای بوده و در باغات تجاری استفاده نمی شوند چرا که نگه داری این نوع درختان دشوار بوده و هزینه های باغداری را بالا میبرد.

 

درختان پیوندی با پایه بذری

این درختان معمولا دارای ریشه بسیار عمیق و عمودی هستند و نسبت به درختان پایه رویشی دیرتر بار میدهند. این درختان به درختان پیوندی سنتی نیز مشهور هستند. معمولا ارتفاع این دسته از درختان زیاد بوده و ممکن است به برخی آفات و بیماری ها مقاومت مناسبی داشته باشند. در انتخاب پایه بذری سعی می شود تا بذر گیاهانی انتخاب شود که مقواومت خوبی به شرایط سخت محیطی دارند و گاها از ارقام وحشی همان گیاهی استفاده می شود که قصد پیوند زدن روی پایه را داریم. به طور مثال اگر قصد تولید بادام رقم مامایی روی پایه بذری را داریم سعی میکنیم از پایه بادام تلخ که مقاومت و مصونیت نسبت به بسیاری از بیماری ها دارد استفاده نماییم.

 

درختان پیوندی با پایه رویشی

پایه این دسته از درختان همانطور که اشاره شد از روش های رویشی تولید می شود که معروف ترین و مدرن ترین آن روش کشت بافت است. در این روش یک سلوب و یا یک تکه کوچک از بافت گیاه جداسازی شده و در آزمایشگاه روی محیط کشت مخصوص پرورش داده می شود. پس از تشکیل پایه در آزمایشگاه و انتقال به زمین زراعی عمل پیوند روی این پایه انجام می شود. اما روش هایی مانند قلمه زدن و خوابانیدن نیز در این دسته برای تولید پایه به کار برده می شود. این دسته از نهال های پیوندی به دلیل ماهیت پایه خود معمولا دارای ریشه های سطحی تر و افشان هستند اما حجم این ریشه ها بیشتر از پایه های بذری است. این نهال ها معمولا پاکوتاه بوده و تمرکز تولیدی آنها بر روی تولید میوه به جای شاخسار است. همچنین عمر اقتصادی و مقاومت این پایه ها به آفات، بیماری ها و شرایط نامناسب خاک نیز به شدت بالاتر است.

ویژگی ها و مزیت های نهال پایه رویشی کشت بافت نسبت به نهال های پایه بذری

۱-سرعت باردهی بیشتر به طوری که در بسیاری موارد در سال سوم شروع به باردهی اقتصادی می کنند.
۲-مقاومت بالاتر به خاک های نامناسب، شور،آهکی، قلیایی و رسی.
۳-میزان تولید میوه بالاتر در واحد هکتار.
۴-عمر اقتصادی بالاتر درخت.
۵-امکان احداث باغات متراکم که سبب افزایش بهره وری از منابع آبی و زمین ها می شود.
۶- مقاومت به کم آبی و نیاز آبی به مراتب کمتر (به دلیل وجود ریشه های سطحی).
۷-مقاومت به سرمای دیررس بهاره و حفاظت از شکوفه های ایجاد شده توسط درخت.
۸- ارتفاع کمتر نسبت به پایه های بذری و در نتیجه کاهش مصرف نهاده های کشاورزی و سهولت برداشت میوه ها.
۹- سهولت انجام عملیات پیوند به دلیل پوست دهی بهتر و بیشتر.

 


نتیجه گیری

از بین موارد ذکر شده در مقاله بی شک درختان پیوندی پایه رویشی حاصل از کشت بافت بهترین و اقتصادی ترین گزینه برای احداث باغ به شمار می آیند. این درختان گرچه قیمت های بالاتری در بازار دارند اما با توجه به خصوصیات آنها می توان هزینه های انجام شده را در سال های ابتدایی پس از کشت جبران نمود. استفاده از پایه های کشت بافتی همچنین سبب کاهش هزینه های باغداری خواهد شد که آن نیز به نوبه خود جبران کننده هزینه های اولیه است. در صورتی که شما عزیزان به دنبال مشاوره جهت احداث باغات متراکم و نوین و یا احداث باغ با درختان میوه پیوندی پایه رویشی هستید با کارشناسان مرسین کشت تماس حاصل فرمائید. ما شمارا کمک خواهیم کرد که بدون هدر رفت هزینه و وقت و با توجه به نوع زمین و منطقه بهترین درخت و نیز پرسودترین محصول را کشت و استفاده نمایید.

 

نویسنده: دکتر علی روشن بخش
دکتری تخصصی بیماری شناسی گیاهی
aroshanb@gmail.com
متخصص تغذیه گیاهی و دفع آفات

نهال های گواهی شده

مقدمه

بسیاری از کشورها برنامه های صدور گواهینامه مواد گیاهی را برای حفظ یا بازسازی بخش­های خاص کشاورزی اجرا کرده اند. هدف این برنامه ها تولید و توزیع مواد با کیفیت بالا و عاری از بیماری­های سیستمیک و آفات است. برنامه های صدور گواهینامه به طور کلی الزامات واجد شرایط بودن برای نهالستان ­ها ، تولید کنندگان و سایر گیاهان را تعیین می­کنند. فقط آن دسته از انواع گیاهان که توسط مقام ملی صالح ثبت و تأیید شده و مورد ارزیابی و عاری از هرگونه بیماری سیستمیک قرار گرفته ­اند استفاده خواهند شد. به طور کلی، وزارت کشاورزی برنامه­ های صدور گواهینامه را اجرا می­کند، اگرچه مرجع صالح در کشورهای مختلف متفاوت خواهد بود. بسیاری از محصولات مختلف در سراسر جهان مشمول صدور گواهینامه سلامت هستند. استفاده از گیاهان گواهی شده باعث کمک به مدیریت در دستیابی به بهبود فرآیندها، کارایی بیشتر محصولات می ­شود، اطمینان از برتری یکنواخت گیاهان پیش از عملیات تولید، تنظیم یک استاندارد کیفی برای همه محصولات است.


چرا از نهال گواهی شده استفاده کنیم؟

نهال از اولین نهاده­ های کشاورزی در ایجاد باغ­های اقتصادی میوه است. آلودگی به آفات و بیماری ­های گیاهی از جمله مهمترین دلایل کاهش تولید در باغ­ها و در مواردی به نابودی کامل باغ منتهی می­شود. تعدادی از عوامل بیماریزا از طریق ادوات کشاورزی، خاک، باد، حشرات، پرندگان، حیوانات و انسان به باغ­ها منتقل می­شوند که در بسیاری از موارد در صورت استفاده از سموم شیمیایی و روش ­های زراعی قابل کنترل بوده و خسارات آن­ها قابل جبران است؛ اما تعداد دیگری از عوامل بیماریزای به دلیل فقدان اطلاعات کافی تولید کنندگان نهال و باغداران در مورد اهمیت و نحوه انتقال آن­ها، از طریق نهال به باغ منتقل می­ شوند که در بسیاری از موارد قابل کنترل نیست و تنها راه مقابله با آن­ها استفاده از نهال سالم و گواهی شده است. در کشورهای پیشرفته و تعدادی معدودی از کشورهای در حال توسعه دنیا، سیستم ­های کنترل و گواهی نهال برای ساماندهی به تولید نهال گواهی شده سالم، اصیل و استاندارد، توسعه یافته است.

مزایای نهال گواهی شده چیست؟

بهره­ دهی اقتصادی باغ­های میوه متاثر ازعوامل مختلفی مانند خاک، شرایط آب و هوایی ،تغذیه کافی و مدیریت کشاورزی، آفات و بیماری­ های گیاهی است. همچنین عدم استفاده از ارقام و پایه­ های سازگار با شرایط هر منطقه، بارآوری ناکافی و زوال درختان در کوتاه مدت یا میان مدت و به ثمر نرسیدن باغ­ها را به همراه خواهد داشت. اما آنچه که نقش بارزتری در برنامه­های گواهی نهال درکاهش بازدهی اقتصادی باغ­ها ایفا می­کند تاثیر آفات و بیماری­های گیاهی می­باشد.

تاثیرآفات وبیماری­ها به وضوح در باغ­های کشور با کاهش کمیت و کیفیت محصولات باغی، افزایش هزینه ­های تولید ونگه­داری باغ­ها، زوال تدریجی یا ناگهانی درختان میوه و کاهش اشتغال فعالان در بخش باغبانی کشورخواهد شد(خسارت ناشی از بیماری­ های گیاهی در جهان بین ۱۰-۲۰ درصد کل تولید است)

هر چند که این میزان خسارت در برخی مواقع به ویژه در کشورهای در حال توسعه که از زیر ساخت­های­ کافی در زمینه کشاورزی صنعتی برخوردار نیستند، ممکن است میزان خسارت به صد در صد محصول نیز ارتقا یابد. گروهی از بیماری ­ها که برای بیشتر باغداران ناشناخته هستند و به طور عمده توسط عوامل بیماریزای ویروسی، ویروئیدی، شبه ویروسی، فایتوپلاسمایی، باکتریایی و تعداد معدودی ازعوامل قارچی ایجاد می­شوند و به دلیل ماهیت، تعداد زیادی از آن­ها، با هیچ کدام از روش ­های مرسوم قابل کنتزل نیستند. بیماریهای موسوم به تریستزا، اگزوکورتیس، کاچکسیا، پسوروز، کیسه صمغی، میوه سبز، استابورن، در مرکبات شارکا، بافت مردگی حلقوی برگ، کوتولگی، موزائیک، پژمردگی، شانکر و زخم همراه با شیره گیاهی و در هسته داران و دانه داران، گال انگور، جاروی جادوگر درختان میوه هستند.

و همین گروه از بیماری­ها در اکثر مواقع حتی فاقد علائم بیماری هستند ولی کلیدی ترین نقش را در کاهش بهره اقتصادی باغ­های میوه ایجاد می­کنند و به عنوان مهمترین عوامل زوال و نابودی باغ­ها به ویژه در باغبانی سنتی مطرح هستند.

به دلیل اهمیت موضوع استفاده از نهال سالم و گواهی شده، ارگان­های تحقیقاتی-اجرایی در دنیا مانند سرویس بازرسی حیوانات و گیاهان در آمریکا، دپارتمان کشاورزی در استرالیا، سازمان حفظ نباتات در اتحادیه اروپا و موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال در ایران برای ساماندهی­ تولید و توزیع بذر، نهال و سایر مواد تکثیری بخش کشاورزی بر اساس استانداردهای موجود ایجاد شده ­اند.


قوانین مربوط برای نهال گواهی شده چیست؟

به منظوررعایت مواد قانونی فوق و آیین نامه­های اجرایی مرتبط با سلامت نهال، موسسه ابتدا استانداردهای سلامت مواد تکثیری بخش باغبانی کشور را با بهره گیری از تجربیات علمی واجرایی تمام ارگان­های تحقیقاتی و اجرایی در ساختار وزارت تعیین و پس از تصویب و ابلاغ، معیار فعالیت­های خود در ارزیابی و صدور گواهی سلامت قرار داده است. بدیهی است در استانداردهای مذکور، فقط بیماری­هایی­ مدنظر قرار گرفته­اند که همچنان­ که قبلا نیز اشاره شد، عامل زوال و کاهش بازده اقتصادی باغ­های میوه بوده واز طریق نهال به باغ­ها منتقل شده و راه درمانی به جز استفاده از نهال سالم در مورد آنها وجود ندارد (صرفا از ۳۸ ویروس، ویروئید، شبه ویروس، ۱۱ فایتوپلاسما و باکتری، ۱۸ قارچ و۱۱ نماتد یاد شده و تصمیم گیری در خصوص سایر بیماری­ها به ارگان­های دیگر از جمله سازمان حفظ نباتات محول شده است).

مهمترین چالش­های موجود در زمینه گواهی سلامت مواد تکثیری از بعد آزمایشگاهی، نیاز شدید کشور به برخی از اقلام بیولوژیکی است که متاسفانه در صد بالایی از آنها وارداتی هستند. ردیابی آلودگی­های موجود در مواد تکثیری نهال نسبت به بذور جنسی به دلیل اهمیت موضوع، نوع روش­های مورد استفاده در ردیابی و پیچیدگی­های خاص در ردیابی عوامل بیماریزای میکروبی و حتی نوع گروه محصولی معمولا چالش برانگیز است که به تجربه عملی و تخصص فنی بالاتری برای ردیابی این عوامل بویژه در نهال نیاز است.
فقدان یا کمبود شرکت­های دانش بنیان و کلینیک­های گیاهپزشکی فعال در زمینه ارزیابی سلامت مواد تکثیری که دارای توان بالای فنی و تجهیزاتی در ردیابی عوامل بیماری زای موجود در استانداردهای ملی سلامت باشند، چالش دیگری است که سیستم گواهی نهال کشوربا آن مواجه است.
تعداد زیادی از کلینیک­های گیاهپزشکی از امکانات آزمایشگاهی و توان پرسنلی لازم برای ردیابی آلودگی در نهال برخوردار نیستند و هم به دلیل کثرت سالیانه تعداد نهال تولیدی در کشور (بالغ بر بیست میلیون نهال رسمی) نیازمند واگذاری ارزیابی سلامت نهال به بخش خصوصی می­باشند.
دستورالعمل کنترل و نظارت بر تولید نهال گواهی شده درختان میوه این دستورالعمل به منظور کنترل و نظارت بر مراحل تولید نهال گواهی شده درختان میوه در نهالستا‌ن دارای مجوز تولید نهال گواهی شده مورد استفاده قرار می­گیرد. ضوابط تولید نهال گواهی شده کنترل و نظارت بر شاخص­های کیفی تولید نهال کاشت و پرورش پایه (مرحله اول نظارت) رعایت تراکم، زمان کاشت پایه، کنترل تراکم در واحد سطح پرورش پایه، آماده سازی برای پیوند و تعیین میزان پیوندک مورد نیازنهال پیوندی: تهیه پیوندک و پیوندزنی (مرحله دوم نظارت)، کنترل سربرداری نهال ( مرحله سوم نظارت)، مدیریت جوشگیری و تربیت نهال (مرحله چهارم نظارت)، تاییدیه، صدور گواهی و مستند سازی، صدور گواهی، برچسب گواهی نهال و فاکتور فروش می­باشد.
این مقاله شما را بیشتر راهنمایی میکند


نتیجه گیری

سیستمهای تولید نهال گواهی شده، زیر­ساخت­های اساسی ­تردیگری نیاز دارد که از جمله مهم­ترین آن­ها وجود طبقات تکثیری سالم و اصیل هسته­ های اولیه، پیش تکثیر و باغ­های مادری که به نوبه خود یکی ازبزرگ­ترین چالش­ ها در سیستم تولید نهال گواهی شده محسوب می­شود. بنابراین برای نیل به گواهی نهال و استفاده از نهال گواهی شده برای توسعه باغبانی مدرن و گذر از باغبانی سنتی به صنعتی در کشور، استفاده از مواد تکثیری از چنین منابعی بسیار لازم و ضروری است. هنوز بسیاری از تولید کنندگان کشور و حتی باغداران سرشناس به نقش نهال گواهی شده درتوسعه باغداری صنعتی، آگاهی کافی پیدا نکرده ­اند.

نویسنده: دکتر حسین گل افروز
دکتری تخصصی بیماری شناسی گیاهی
h.golafrouz@gmail.com
متخصص طراحی، احداث و نگه داری باغ و فضای سبز

نکات احداث باغ میوه

مقدمه

کاشت باغ میوه یک سرمایه گذاری طولانی مدت است که معمولاً سه سال طول می کشد تا محصول تجاری داشته باشد و سپس تولید اقتصادی را برای ۱۵ تا ۳۰ سال دیگر ادامه دهد. برنامه ریزی دقیق منجر به تولید مطلوب، بازده بالا و عمر طولانی درختان می­شود.

عواملی که باید به آنها در احداث باغ توجه شوند

انتخاب مکان

در انتخاب مکان برای یک باغ میوه، یک منطقه پایدار را انتخاب کنید. هر گونه تلاش برای پرورش محصول جدید یا متفاوت با کیفیت بالا و محصول خوب در منطقه­ای که پایدار نباشد، خطر تولید کننده را افزایش می­دهد. برای پرورش هلو­، آلو و شلیل و میوه های تازه ، باغی را که تولید میوه در آن متمرکز است، ایجاد کنید. از آنجا که پرورش این میوه ­ها هم کاملاً فنی و هم تخصصی است ،یک نیروی کار آگاه و قابل اطمینان لازم است. بنابراین، باغ را در جایی که نیروی کار ماهر در دسترس باشد، توسعه دهید. خدماتی که در هرس و چیدن تجربه دارند برای هر نوع میوه کاشته شده ضروری هستند. خدمات بسته بندی باید نیز در مجاورت باغ باشند که بتوانند حجم زیادی را در مدت زمان کوتاه بسته ­بندی کنند. سردخانه باید برای خنک کردن و ذخیره میوه­ ها بین چیدن و فروش موجود باشد. مشاوران کنترل آفات و سایر مشاوران فنی باید نزدیک محل مستقر باشند.

میزان وسعت

باغ ­ها باید به اندازه کافی بزرگ باشند تا سردخانه و بسته ­بندی یا نیروی کار بتوانند به طور موثر برای کارهای اساسی استفاده شوند. جابجایی خدمه چندین کیلومتر در یک فصل رشد و فقط برای چند ساعت کار، معمولاً اقتصادی نیست. کارکنان ممکن است تمایلی به قرارداد برای کار با محصولات در زمین­ های کوچک نداشته باشند. از طرف دیگر معمولاً بهتر است وسعت باغ از ۵ هکتار کمتر نباشد.


آب و هوا

هنگام انتخاب مکان باغ، اثرات آب و هوایی و اقلیم را در نظر بگیرید. در اواخر زمستان یا اوایل بهار هنگامی که گل­ها یا میوه­ های جوان در اثر سرما آسیب می­بینند ،محل نباید خیلی سرد باشد. با این حال، در طول زمستان مکان باید یک دوره هوای سرد داشته باشد که نیاز به سرما را برای تنظیم طبیعی رشد میوه و رشد در فصل بعدی برآورده کند. معمولاً سرمای زمستانی با محاسبه تعداد ساعات زیر ۴۵ درجه فارنهایت (۷ درجه سانتیگراد) در طول فصل خواب، اندازه گیری می­شود. اکثر ارقام هلو و شلیل که در دره رشد کرده اند برای شکستن خواب و رشد طبیعی جوانه های گل قبل از ۱۵ اسفند ماه به ۶۵۰ تا ۸۵۰ ساعت سرمای هوا احتیاج دارند. جوانه ­های برگ کمی بیشتر نیاز به این سرما دارند. نیاز به سرما برای جوانه ­های برگ و گل اکثر آلوهای ژاپنی ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ ساعت است. ساعات سرد موثر بسته به درجه حرارت روز و میزان مه بستگی دارد. به عنوان مثال، یک دوره درجه حرارت گرم در روز تا حدودی اثر سرمای قبلی را خنثی می­کند.خسارت به تنه درختان یا شاخه ­ها در اثر سرمای شدید زمستان در ایران می­دهد و در اواخر زمستان یا اوایل بهار، هنگامی که درختان به شکوفه می­روند یا میوه­ های جوان در حال رشد هستند، یخ زدگی ایجاد می­شود. در این زمان­، دمای انجماد تقریباً همیشه در نتیجه وارونگی دما رخ می­دهد. مناطق کم ارتفاع در زیر وارونگی دما بیشتر در معرض سرما هستند زیرا متراکم ترین هوای سرد در آنجا تجمع می ­یابد، از آنجا که خطر آسیب به سرما در مناطق کم ارتفاع بیشتر است، قبل از کاشت باغ، شرایط دما را حتما از نزدیک بررسی کنید.

تگرگ و باد

باد باعث ایحاد آسیب، شکستگی، سوختن برگ­ها، اندام­های گیاهی و از بین رفتن آن می ­شود. بنابراین، از کاشت در جایی که باد شدید باعث ایجاد آسیب شود، خودداری کنید. برخی، مناطق پرورش میوه فقط در بعضی از ماه­های سال تگرگ را تجربه می­کنند. تگرگ می­تواند شکوفه ­ها ، برگ­ها و میوه­ های جوان درختان را از بین ببرد. گل­ها و برگ­ها بعضی اوقات از درختان می­ریزند، اما وقتی میوه ­های جوان شکل گرفته و در معرض قرار بگیرند، بیشترین آسیب را می­بینند. تگرگ، حتی کوچک و نرم، می­تواند میوه­ های جوان را به شدت آسیب بزند. بیشتر میوه ­های تگرگ خورده باید هنگام برداشت جدا شوند. اگر تگرگ به طور مکرر در منطقه ­ای به میوه­ ها آسیب برساند، ​​گاهی این خطر ممکن است توجیه کننده کاشت گیاهان در این مناطق نباشد.

گرما

در مواردی که گرمای هوا بالا است، برخی از ارقام به دلیل صدمات ناشی از گرما، محصول زیاد یا میوه با کیفیت خوبی تولید نمی­ کنند. ارقام تولید کننده اغلب در این مناطق عملکرد خوبی ندارند زیرا درختان تمایل به رشد بیش از حد رویشی نسبت به زایشی دارند. انواع دیگر به دلیل تمایل به “سایه زدن” چوب بیشتر و میوه کمتری دارند.

آب

از آنجا که مناطق تولید کننده میوه در ایران در فصل رشد بارش موثر ندارند، برای تولید محصولات کشاورزی به منابع زیرزمینی یا سطحی آب نیاز است. باغ­ های میوه، در هر فصل رشد بین ۳ تا ۵ هکتار فوت آبیاری استفاده نیاز دارند. در بعضی مناطق این آب به طور کامل از آب سفره ­های زیرزمینی مناطق دیگر از آب­ های سطحی نهرها، رودخانه­ ها یا کانال­ ها استفاده می ­کنند. اکثر باغات از ترکیبی از این چند منبع استفاده می­ کنند. تأمین کافی آب که در صورت نیاز در طول فصل رشد در دسترس باشد، امری حیاتی است. علیرغم موجود بودن، هزینه آب می­تواند عاملی محدود کننده باشد. آب باید فاقد نمک­ های زیاد یا مضر مانند سدیم، بور و کلریدها باشد. اگر کیفیت آب شک داریم، قبل از کاشت درختان باید آزمایش صورت گیرد. همراه با منابع کافی آب آبیاری با کیفیت خوب، نیاز باغ به زهکشی سطحی و زیر سطحی مناسب است. بدون تخلیه مناسب آب از طریق سیستم ریشه، درختان فاقد هوادهی خواهند بود و به بیماری­های ریشه یا تاج دچار می­شوند همچنین ضعیف و غیربارده می­شوند و حتی از بین می­روند. زهکشی آب علی رغم اقدامات اصلاحی فراوان در برخی از خاک­ها ضعیف است و بنابراین چنین خاک ­هایی برای کاشت باغ مناسب نیستند.

بیماری­ ها

محصولی که قبلاً در یک مکان بالقوه کشت شده است، ممکن است روی بهره ­وری آینده تأثیر بگذارد. همانطور که گیاهان زراعی یا سبزیجات ممکن است از قدرت و بهره وری کمتری برخوردار شوند، وقتی سال به سال محصول مشابهی در همان مکان کاشته شود ،ممکن است واکنش مشابهی داشته باشند. درختان ممکن است رشد لکه دار و ضعیفی را نشان دهند، خصوصاً در چند سال اول برای غلبه بر این اثرات، هوادهی خاک قبل از کاشت جایی که اخیراً باغ میوه و باغ­های انگور رشد کرده است، ضروری است. هوادهی همچنین به پاکسازی خاک از نماتدهای باقی مانده از محصول قبلی کمک می­ کند. قبل از کاشت، بیماری­ های باقی مانده خاک را در نظر بگیرید. اگر این مکان سابقه آرمیلاریا داشته باشد، باغ جدید حتی اغلب پس از هوادهی خاک، از بیماری نجات نخواهد یافت. پژمردگی ورتیسیلیوم، به ویژه به دنبال محصولات قبلی مانند گوجه فرنگی یا پنبه، ممکن است برای چند سال اول در باغ­های جوان رخ دهد. علاوه بر این، ممکن است یک مکان باغی با سابقه پوسیدگی تاج یا گال همچنان در کاشت درختان بعدی بیماری داشته باشد.

شیب

شیب باغ و جهتی که در آن قرار دارد می­ تواند بر زمان رشد میوه تأثیر بگذارد، به ویژه در تولید انواع ارقام زودرس مهم است. باغی که در یک شیب رو به غرب کاشته شده دارای یک آب و هوای متغیر هستند که منجر به رسیدن میوه ها از ۱ تا ۴ روز جلوتر می­شود. بنابراین، تولیدکنندگانی که قادر به برداشت زودهنگام و عرضه میوه به بازار در این مناطق هستند نسبت به سایر تولیدکنندگان، غالباً قیمت­ های بالاتری دریافت می­ کنند.

نتیجه گیری

اگر از ابتدا در انتخاب محل و موقعیت کاشت درخت دقت نکنیم، ضرر و خسارت هرکدام از اشتباهات، قابل جبران نخواهد بود و یا به بهای از دست دادن چندین سال زحمت و سرمایه تمام خواهد شد. طرح ­ریزی باغ در هر مکانی متفاوت است و از ضررویات اصلی می ­باشد.
کارشناسان مرسین کشت شما را کمک و راهنمایی خواهند کرد تا در مسیر احداث باغ اقتصادی خود بدون خطا و با حداکثر بهره وری پیش بروید.

نویسنده: دکتر حسین گل افروز
دکتری تخصصی بیماری شناسی گیاهی
h.golafrouz@gmail.com
متخصص طراحی، احداث و نگه داری باغ و فضای سبز

اهمیت تغذیه درختان میوه

مقدمه

تغذیه گیاه یکی از عوامل مهم در بهبود کیفی و کمی محصول به شمار می آید که باعث بهبود رنگ، طعم و شکل میوه، کاهش ریزش میوه، افزایش مقاومت در برابر آفات و بیماری ها و ایجاد مقاومت در برابر سرما می گردد. در تغذیه صحیح گیاه نه تنها باید هرعنصر به اندازه کافی در دسترس گیاه قرار گیرد، بلکه ایجاد تعادل و رعایت نسبت میان میزان عناصر مصرفی از اهمیتی ویژه برخوردار است، زیرا در حالت عدم تعادل تغذیه ای با افزون تعدادی از عناصر غذایی نه تنها افزایش عملکردی رخ نمی دهد، بلکه اختلالاتی نیز در رشد گیاه ایجاد شده و در نهایت افت محصول خواهیم داشت. از آنجایی که این فاکتور براحتی تحت کنترل زارع یا باغدار می باشد لذا باغــدار یا زارع می تواند از طریق شناخت عناصر غذایی مورد نیاز گیاه نقش به سزایی در مدیریت مزرعه یا باغ داشته باشد. یکی از مهمترین ابزارهای مدیریتی که می تواند رشد گیاهی را بهبود و تولید را بالا ببرد تغذیه گیاه و حاصلخیزی خاک از طریق مصرف بهینه عناصر غذایی مورد نیاز گیاه (کود) می باشد.

آنالیز خاک


عناصر غذایی مورد نیاز گیاهان به سه دسته تقسیم می شوند:

۱- عناصر مضر : عناصری هستند که برای رشد و نمو گیاه زیان آورند و حتی در برخی موارد غلظت های کم این عناصر می تواند موجب کاهش قابل توجهی در عملکرد و رشد و نمو گیاه گردد، از جمله این عناصر می توان سرب، کادمیم، جیوه و نیکل را نام ببریم.

۲- عناصر مفید: عناصری هستند که در صورتیکه در محیط به مقدار کافی موجود باشند، سبب بهبود رشد گیاه و یا گیاهان خاصی می شوند به عنوان مثال سدیم برای چغندرقند، سیلیس برای برنج و جو و تا حدی برای گوجه فرنگی و یا مولیبدن و کبالت برای تثبیت بیولوژیکی نیتروژن توسط ریزویبوم ها و جلبکهای سبز و آبی خاصی مفید می باشند.

۳- دسته سوم عناصر ضروری یا لازم هستند که سه شـــــرط زیر را، شروط ضروری بودن ایـن عناصر می دانند.
الف) گیاه بدون آن عنصر قادر به تکمیل چرخه حیات خود نباشد.
ب) وظیفه آن عنصر توسط عنصر دیگری قابل انجام و جایگزینی نباشد.
ج) عنصر مستقیماً در متابولیسم و تغذیه گیاه نقش داشته باشد.

بر اساس معیارهای مذکور تاکنون ۱۶عنصر برای رشد و نمو گیاهان ضروری تشخیص داده شده است. کربن، اکسیژن، هیدروژن، فسفر، ازت، پتاسیم، کلسیم، منیزیوم، گوگرد،آهن، منگنز، روی، مس، بُر، مـــولیبدن و کلر شانزده عنصر ضروری گیاه هستند.
ســـــه عنصر اول یعنی کربن، اکسیژن، هیدروژن قسمت اعـــــظم مـــاده خشک گیاهی (بیش از ۹۰درصد) را تشکیل می دهند و کمبود آنها به جز در موارد کمبود آب دیده نمی شود.

این سه عنصر عمدتاً از طــریق آب و هوا تأمین می شوند.
این سه عنصر همراه با شش عنصر نیتروژن، فسفر، پتاسیم (عناصر کودی،) کلسیم و منیزیوم (عناصر آهکی) و گوگرد عناصر غذایی پر مصرف یا پر نیاز برای گیاهان هستند. هفت عنصــــر دیگر یعنی آهن، منگنز، روی، مس، بُر، مولیبدن و کلرعناصــرغــذایی کم مصــرف یا کم نیاز یا زیر مغذی هستند. گیاهان همانگونه که بدون عناصر پر مصرف قادر به ادامه حیات نیستند، بدون استفاده از عناصر کم مصرف نیز قادر به ادامه حیات نخواهند بود. تفاوت عمده ای که این عناصر با عناصر پر مصرف دارند این است که این عناصر در مقایسه با عناصر غـذایی پر نیاز به مقدار بسیار کمتری مورد نیاز گیاهان هستند. بعبارت دیگر تفاوت این دو دسته در مقدار نیاز گیاهان به آنها است. در خاکهای آهکی از بین عناصر غذایی پر مصرف سه عنصر نیتروژن، فسفر و پتاسیم همراه با گوگرد اهمیت بیشتری دارند.


علیرغم لزوم قطعی وجود ۱۳عنصر ضروری در خاک برای تأمین سلامتی و رشد و تولید محصول درختان میوه، چنانچه این عناصر به مقادیر مشخص که مورد نیاز درختان می باشند به حالت قابل جذب در اختیار گیاه قرار نگیرند، عوارض گوناگونی بوجود خواهد آورد که به آنها عوارض کمبود یــا زیــادی عناصـر می گوییم. هر کدام از این عناصر ۱۳گانه در صورت کمبود و یا غیر قابل جذب بودن، علائمی در شاخ و برگ و میوه ظاهر خواهند ساخت که باید با آنها آشنا بود و به محض مشاهده آن علائم در صدد تحقیق و رفع مشکل بر آمد.

برای تشخیص قطعی کمی یا زیادی عناصر غـذایی مورد نیاز درختان میوه میتوان از این روش ها استفاده کرد :

  • ۱- نمونه برداری از خاک از اعماق مورد استفاده ریشه درختان در خاک که معمولاً ۰-۳۰ سانتی متر، ۳۰-۶۰ سانتی متر و ارسال به آزمایشگاه جهت تجزیه آن
  • ۲- نمونه برداری از برگ یا دمبرگ درختان، بر حسب نوع درخت در زمان های توصیه شده که برای درختان مختلف این زمان متفاوت می باشد و سپس تجزیه آن
  • ۳- علائم کمبود یا مسمومیت عناصر مختلف از طریق ممارست و مشاهده
  • ۴- دقت در وضع رشد درختان و میزان باروری و تناسب جوانه های گل با جوانه های برگ و شاخه
  • ۵- تطبیق نتایج بدست آمده از تجزیه ها با وضع درختان و نتیجه گیری کلی.

روش اول : نمونه برداری و تجزیه خاک یکی از رایج ترین روش ها برای ارزیابی وضعیت حاصلخیزی خاک و توصیه های کود، آزمون خاک است. آزمون خاک، بخش قابل استفاده عناصر غذایی در خاک را برای محصولات نشان می دهد در صورتیکه آزمون گیاه نشان می دهد که چه مقدار از این عناصر غذایی توسط گیاه از خاک برداشت شده است.

اهداف انجام آزمون خاک

۱- تشخیص خاک های دارای کمبود قبل از کاشت درختان است.
۲- تعیین سرنوشت کودهای اضافه شده به خاک و تعقیب تغییرات صورت گرفته درجهت قابل استفاده شدن عناصر غذایی برای گیاه.
۳- پیش آگاهی دادن به باغداران در باره مناطقی که امکان سمیت عناصر برای گیاه، حیوان و انسان وجود دارد.

هدف دیگر تعیین نقاطی است که حد عناصر در خاک به حد مسمومیت رسیده باشد. مهمترین مرحله آزمون خاک مرحله نمونه برداری است :
محل نمونه برداری خاک در باغهای میوه از بین ردیف ها و در قسمت سایه انداز درخت است و بسته به شکل هندسی باغ، محل های نمونه برداری فرق می کند. یک روش این است که از یک قطعه باغ حداقل ۱۵نمونه خاک بطور تصادفی یا زیگزاگ برداشت، با هم مخلوط و نهایتاً یک نمونه ۲ کیلو گرمی مرکب به آزمایشگاه ارسال شود. بهر حال نمونه بایستی به گونه ای باشد که کل باغ را در برگیرد.

نمونه برداری برای باغ ها و خزانه ها معمولاً از دو عمق ۰-۳۰و ۳۰-۶۰ سانتیمتری صورت می گیرد زیرا بیشترین محل تجمع ریشه های جذب کننده مواد غذایی درخت در این عمق قرار دارند. نمونه ۲ کیلوگرمی مرکب را در ظرف یا کیسه مخصوص ریخته، درب آن را محکم می بندیم بطوریکه خاک رطوبت خود را از دست ندهد. دو کارت مخصوص نمونه برداری را پر نموده و در آن مشخصات نمونه از قبیل عمق نمونه برداری، تاریخ نمونه برداری، محل و قطعه نمونه برداری، نام نمونه بردار و اطلاعات اضافی دیگر را می نویسیم و یک کارت را درون کیسه و کارت دیگر را به کیسه متصل می کنیم.


نکات مورد توجه در نمونه برداری از خاک باغات میوه

مساحت هر قطعه نمونه برداری نباید بیش از یک هکتار باشد. در مساحت های بیشتر، باغ به قطعات یک هکتاری تقسیم می شود و از هر قطعه یک نمونه تهیه می شود. نمونه ها نبایستی از محل های خاص کوددهی شده یا سمپاشی شده تهیه شود. بهتر است نمونه ها از نیمه بیرونی سایه انداز درخت تهیه شوند. بهتر است نمونه برداریهای سطحی (عمق ۰-۳۰سانتیمتری) زمانی صــــورت گیرد که ریشه ها هنوز بیدار نشده اند. هیچ یک از ادوات نمونه برداری از قبیل بیل، بیلچه، دستکش و غیره آلوده نباشند. نباید از ادوات گالوانیزه برای نمونه برداری استفاده شود.

زمان نمونه برداری از خاک:

بطور کلی بهترین موقع نمونه برداری خاک در مورد باغات میوه، نمونه برداری قبل از احداث باغ است اما چنانچه باغ احداث شده باشد، بسته به منطقه، اواخر زمستان تا اوائل بهار و یا اواخر تابستان تا اوایل پاییز است.

روش دوم :در باغات، بدلیل وسیع بودن عمق پراکنش ریشه ها و طولانی بودن فصل رشد گیاهان، تجزیه گیاه بر تجزیه خاک برتری دارد. به همین دلیل پیشنهادی می شود که هر ساله نمونه های برگ تهیه شده و برای تجزیه به آزمایشگاه فرستاده شود تا بتوان بر اساس آن توصیه کودی سالانه انجام داد و اطلاعات لازم از شرایط و روند جذب عناصر غذایی بوسیله درختان را بدست آورد. برای اقتصادی بودن این مسئله میتوان باغ را به سه قسمت تقسیم نمود و هر سال یک قسمت را نمونه برداری کرد.

برای اجرای صحیح نمونه برداری در باغ، باید ابتدا باغ را از نظر شرایط درختان (از قبیل سن، نوع درخت، گونه و … ) همچنین از نظر شرایط باغ (شیب زمین، شکل زمین، آبیاری باغ، جهت باغ و درختان ) به کـــرت های مساوی تقسیم نماییم و سپس از هر کرت ۸ تا ۱۰درخت را انتخاب نموده و از آنها نمونه برداری کرد. باید دقت نمود که نمونه بــرداری بایستی قبل از محلول پاشی و یا سمپاشی صورت بگیرد. اگر در بــاغ عملیات سمپاشی و محلول پاشی صــــورت گرفته باشد، تا حد امکان حداقل ۱۰روز بعد از این عملیات نمونه برداری صورت پذیرد تا اثرات سمپاشی بر نتایج تجزیه برگ ها تأثیر نگذارد.

آزمایش برگ

نکات مهم در نمونه برداری از برگ درختان میوه

۱- زمان نمونه برداری اکثر درختان میوه ۸-۱۲ هفته پس از شکوفایی کامل یا حدود یکماه قبل از برداشت ذکر شده است. این تاریخ ممکن است در مناطق مختلف اندکی متفاوت باشد.

۲- نمونه های برگ ارقام و واریته های مختلف با یکدیگر مخلوط نشوند.

۳- قبل از نمونه برداری، باید به درختان که دارای آسیب های فیزیکی جوندگان و سرمازدگی یا مشکل آب گرفتگی هستند توجه نمود.

۴- برای هر نمونه ۷۰-۱۰۰ عدد برگ تهیه شود.

۵- نمونه ها از قسمت های مختلف تاج درخت تهیه شوند (از پاجوش ها و تنه جوش ها) نبایستی نمونه تهیه شود

۶- برای نمونه برداری از برگ های وســـط شاخه های تازه رشد یافته به همراه دمبرگ فصل جاری استفاده می شود، توصیه شده است که درختان بزرگ، شاخه هایی که برای نمونه برداری انتخاب می شوند تقریباً ۲/۱ تا ½ متر بالای سطح زمین باشند.

۷- از هر شاخه نباید بیش از ۲برگ تهیه نمود.

۸- برگ ها باید سالم و بدون زدگی های فیزیکی و یا بیماری باشند به گونه ای که نماینده واقعی از برگ های تاج درخت باشند.

۹- نمونه های برگی را پس از برداشت باید کاملاً با آب پاک شستشو داد.

۱۰- پس از شستشو، برگها را در هوا پهن می نماییم تا خشک شوند. این کار مانع از قــارچ زدگی نمونه ها می شود بایستی دقت نمود که برگها مستقیماً در مقابل نور خورشید قرار نگیرند و یا در حالی که خیس هستند نبایستی آنها را تحت حرارت قرار داد.

در نهایت نمونه های هوا خشک را در پاکتهای کاغذی یا کیسه های پارچه ای مخصوص قرار داده و اطلاعات مربوطه را به آن ضمیمه نمود. بایستی توجه نمود که به علت گرمی هوا در زمان نمونه برداری، آنها را در ظرف خنک حاوی یخ نگهداری نموده تا از تجزیه زود هنگام و تولید رنگ آنتی سیانین در آنها جلوگیری شود. سپس نمونه ها به آزمایشگاه حمل می گردند تجزیه نمونه ها در آزمایشگاه بایستی با بهترین وسیله انجام شود.

براساس نتایج تجزیه تفسیر نتایج صورت می گیرد و در نهایت توصیه کودی انجام می شود. توجه به این نکته ضروری است که بهترین توصیه کودی زمانی صورت خواهد گرفت که نتایج حاصل از تجزیه خاک همراه با نتایج حاصل از تجزیه گیاه تؤاماً بررسی و توصیه کودی انجام گردد.

 

دکتر یوسف پناهنده
دکتری تخصصی نماتد شناسی گیاهی
متخصص تغذیه گیاهی و بیماری های نباتی

نحوه کاشت نهال در زمین + نکات کاشت

مقدمه

نهال به درختی یک الی سه ساله گفته می شود که معمولا در زمینی با نام نهالستان و یا در گلخانه تولید و پس از خارج شدن از زمین اصلی در زمینی دیگر کشت می شود. نهال ها به دو دسته تقسیم می شوند. نهال های ریشه لخت و نهال های گلدانی.
نهال های ریشه لخت نهال هایی هستند که در زمین پرورش یافته و هنگام کاشت ریشه های آنها نیز دیده می شود. اما نهال های گلدانی همانطور که از اسمشان پیداست در گلدان رشد کرده اند و لذا ریشه های آنها پیدا نیست. برای کاشت هر یک از این نهال ها نکاتی وجود دارد که در این مقاله به تمامی آنها می پردازیم.

نهال ریشه لخت

این دسته از نهال ها چون از زمین خارج می شوند بایستی هنگام عدم فعالیت درخت جابجا شوند چرا که ریشه های درخت در هنگام سرسبز بودن بسیار نسبت به هوادیدن حساس است. پس جابجایی نهال ریشه لخت بایستی تنها در فصل خواب صورت گیرد در غیر این صورت خشک شدن نهال حتمی است. این نهال ها چون از زمین و تحت فشار خارج شده اند ممکن است در ناحیه ریشه دچار آسیب شده باشند بنابراین هنگام انتقال به زمین جدید بایستی قسمت های زخمی شده آن با قیچی باغبانی هرس شود. ریشه این گیاهان قبل از کاشت بایستی ضد عفونی شود که به این منظور ریشه را در مخلوطی از قارچکش، حشره کش، کود دامی پوسیده، آب و ماسه بادی غوطه ور می کنیم. این عمل به عملیات پرالیناژ ریشه معروف است و نهال شما را از گزند بیماری ها و آفات دور میکند.

نهال گلدانی

این دسته از نهال ها به دلیل اینکه ریشه هایشان در یک محیط بسته رشد کرده است میتواند در تمام فصول سال کاشته شود. اما از آنجایی که انتقال از گلدان به خاک به عنوان یک شوک برای نهال محسوب می شود بهتر است این انتقال ترجیحا در فصول خیلی گرم اتفاق نیفتد. هنگام کاشت نهال گلدانی بهتر است گلدان که میتواند پیت حلبی، گلدان پلاستیکی، نایلونی و یا سفالی باشد از محیط ریشه خارج و فقط خاک محتوی آن همراه ریشه کاشته شود ولی اگر امکان اینکار را ندارید ویا اینکار باعث آسیب به ریشه های گیاه شما می شود میتواند چند شکاف در بدنه گلدان به خصوص قسمت کف آن ایجاد و سپس نسبت به کاشت اقدام فرمائید.نهال های گلدانی نیز همانند نهال های ریشه لخت نیاز به ضد عفونی ریشه دارند و حتی به دلیل اینکه دارای بستری به غیر از بستر خاک باغ شما هستند ممکن است حامل آلودگی های بیشتری باشند. اما عملیات پرالیناژ برای این دسته امکان پذیر نیست و بایستی از قارچکش و حشره کش ها به صورت محلول در آب آبیاری بعد از کشت استفاده کنید.

نحوه کاشت درختان

فاصله کشت درختان بسته به نوع درخت، نوع کاربرد آنها، سیستم آبیاری شما و شیب زمین می تواند متفاوت باشد. اما به صورت عمومی بهترین فاصله کشت نهال ها از یکدیگر سه متر و فاصله بین ردیف ها ۴ متر می باشد. جهت کاشت نهال پس از تعیین دقیق محل کاشت، حفره ای به عمق ۶۰ سانتی متر و قطر ۵۰ سانتی متر حفر کنید. دقت کنید که اگر درختان شما مسن تر هستند و یا ریشه های بیشتری دارند و یا از نهال گلدانی استفاده می کنید، اندازه گودال را به تناسب بزرگتر کنید. داخل چاله را تا ارتفاع ۱۰ تا ۱۵ سانت با مخلوط کود دامی پوسیده و ماسه بادی پرکنید نه نحوی که کف گودال حالت تپه ای به خود بگیرد. سپس ریشه ها را روی این تپه قرار دهید . سعی کنید ریشه ها را تا حد امکان از هم باز کرده تا ریشه ها در هم نپیچند. مابقی گودال را با خاک رویی حاصل از حفر گودال پر کنید و با فشار دست خاک را به نحوی فشرده کنید که به ریشه های گیاه بچسبد. بلافاصله بعد از کاشت نهال آبیاری را انجام دهید.
نکته: اگر از نهال های پیوندی استفاده میکنید حتما دقت کنید که محل پیوند بایستی حد اقل ۱۵ سانتی متر بالای سطح خاک قرار گیرد.
ممکن است پس از کاشت نهال و چند دوره آبیاری به دلیل نشست کردن ذرات خاک، اندکی از ریشه های نهال نمایان شود که در این صورت مقداری پای نهال را خاک دهی کنید.

سرزنی و هرس فرم دهی نهال

پس از کاشت نهال های مثمر،از آنجایی که تناسبی بین حجم ریشه و اندام هوایی وجود ندارد و معمولاً ریشه نمی تواند نیازهای اندام هوایی را برطرف کند، بایستی قسمتی از اندام هوایی بریده شود. به این منظور نهال را از ارتفاع ۸۰ سانتی متری از سطح زمین سربرداری کنید و محل برش را بلافاصله با چسب هرس پانسمان کنید. این سرزنی همچنین به شما کمک میکند تا در سالهای آتی فرم بهتری از درخت خود داشته باشید و دسترسی بهتری به شاخه های اصلی درخت داشته باشید.

کوددهی و سمپاشی درخت پس از کاشت

برای سال اول به هیچ وجه از کودهای شیمیایی استفاده نکنید. این کودها سبب افزایش شوری محیط ریشه شده و ممکن است نهال را بسوزاند البته در مواردی که خاک شما دچار کمبود است با نظر گیاهپزشک استفاده از کود شیمیایی ضروری است و بایستی انجام شود. برای تهیه کود به توصیه های فروشندگلن کود اکتفا نکنید و حتما با گیاهپزشک مشورت کنید و سپس نسبت به خرید اقدام کنید. در خصوص سموم نیز به جز در مواردی که با آفت خاصی برخورد نکرده اید، از سمپاشی درخت اجتناب کنید . مخلوط پرالیناژ در صورت استفاده به خوبی از ریشه های درخت شما در سال اول کاشت محافظت خواهد نمود.

استفاده از قیم

معمولا در سال اول کشت نهال نیازی به قیم نیست ولی اگر نهال شما اندکی کج کاشته شده و یا کج رشد کرده می توانید از لوله پلاستیکی یا فلزی آب، میلگرد و یا چوب نی به همراه مقداری نخ به عنوان قیم استفاده کنید. هنگام فرو کردن قیم در خاک مراقب ریشه های گیاه خود باشید.

نحوه آبیاری نهال تازه کاشته شده

پس از کاشت نهال بایستی حواستان به میزان مناسب آب باشد همواره عمق ۵ سانتی متری خاک باید مرطوب باشد. البته آبیاری بیش از حد نیز سبب پوسیده شدن ریشه های نهال تازه کاشته شده می شود. در هنگام آبیاری دقت کنید که آب به هیچ وجه به تنه و شاخه های نهال حتی به صورت جزئی برخورد نکند.
آبیاری باید در زمان خنکی روز و ترجیحا اوایل صبح انجام شود.

نشانه های موفقیت آمیز بودن کاشت نهال

جوانه زنی درخت و تولید دائم برگ و شاخه های جدید نشانه خوبی است که حکایت از موفقیت آمیز بودن عملیات کاشت نهال دارد. با ایجاد خراش کوچک با استفاده از ناخن روی تنه درخت و مشاهده پوست سبز نیز میتوان از این موضوع مطمئن شد. از طرف دیگر ریزش برگها، پژمردگی و خشک شدن شاخه و قهوه ای شدن ناحیه زیر پوست درخت نشانگر این موضوع است که درخت در زمین شما مستقر نشده و از بین رفته است.آبیاری باید در زمان خنکی روز و ترجیحا اوایل صبح انجام شود.

نتیجه گیری

کاشت نهال با ظاهر ساده و آسانی که دارد، دارای نکات ریز و درشتی است که بایستی دقیقا رعایت شوند. شاید کاشت نهال امری سریع به نظر بیاید اما آثار آن تا ده ها سال برای درخت و باغدار باقی خواهد ماند. چنانچه سوالی در خصوص این موضوع و یا نیاز به راهنمایی و مشاوره داشتید با کارشناسان ما در ارتباط باشید.

نویسنده: دکتر علی روشن بخش
دکتری تخصصی بیماری شناسی گیاهی
aroshanb@gmail.com
متخصص تغذیه گیاهی و دفع آفات

ارقام سیب درختی + نکات احداث باغ سیب

مقدمه

درخت سیب با نام علمی Malus pumila جزءدرختان خزان کننده خانواده گلسرخیان (Rosacea) می باشد. درخت سیب از جمله قدیمی ترین درختان میوه ای می باشد که توسط بشر مورد پرورش و میوه آن مورد استفاده قرار گرفته است. قدیمی ترین آثار ثبت شده از یک درخت سیب فسیلی است که در حفاری هایی در سوئیس کشف و متعلق به عصر ما قبل تاریخ می باشد. درخت سیب بومی منطقه آسیای مرکزی می باشد که هم اکنون نیز اجداد وحشی این درخت بنام M. sieversii در قزاقستان وجود دارد. سیب در بسیاری از اقوام و فرهنگ ها اهمیت زیادی دارد که می توان به یکی از سین های هفت سین سفره نوروز ایرانیان اشاره کرد.

اهمیت درخت سیب

میوه سیب تا اواسط قرن نوزدهم در اروپا به عنوان میوه اشرافی تلقی می شد ولی بعد از مدتی با آگاهی مردم از فوائد زیاد این میوه، تقاضای مصرف آن افزایش چشمگیری پیدا کرد و اکنون به عنوان یک محصول باغی مهم در جهان محصوب می شود. عمده مناطق تولید تجاری و پرورش درخت سیب در دنیا بین عرض های شمالی و جنوبی ۳۰ تا ۶۰ درجه واقع شده است. براساس آمار سال ۲۰۱۸ حدود ۵ میلیون و ۳۰۰ هزار هکتار در دنیا زیر کشت سیب می باشد. که از نظر سطح کشت ایران با ۲۵۲ هزار هکتار پس از چین و هند در مقام سوم قرار دارد. در سال ۲۰۱۸ تقریبا ۹۰ میلیون تن سیب در دنیا تولید شده است که بیش از نصف ان (۵۵%) سهم چین به عنوان بزرگترین تولید کننده سیب می باشد و ایران با تولید ۷/۳ میلیون تن پس از امریکا و اروپا در مقاوم چهارم قرار دارد. براساس آمار جهاد کشاورزی حدود ۱۹ درصد از تولیدات باغی متعلق به سیب می باشد. بطوریکه استان آذربایجان شرقی و غربی، تهران و اصفهان تولید کننده های اصلی سیب در کشور هستند.

مشخصات درخت سیب

از نظر ظاهری سیب، درختی کوتاه با شاخه های بدون خار و با برگ های ساده دوکی شکل با حاشیه اره ای و انتهای تیز و کوتاه است. نهنج گل آن کوزه ای شکل کرک دار با گلبرگ های بیضی شکل می باشد. تاکنون سیب بیش از ۷۵۰۰ رقم مختلف از درخت سیب شناسایی شده است که به دلیل داشتن تنوع بالا در ارقام می توان در اقلیم های مختلف پرورش داد. ولی بطور کلی درخت سیب آب هوای خنک و معتدل را دوست دارد ولی در اقلیم های که آب و هوای گرم در زمستان دارند سازگاری مناسبی به ویژه در گل دهی ندارد. تکثیر درختان سیب می تواند به روش های مختلف مانند کاشت بذر، قلمه زندن، پیوند زنی صورت گیرد.

نکات احداث باغ سیب

درخت سیب به جهت برخوداری از تنوع بالا در انواع مختلف خاک ها قابلیت رشد دارد ولی بطور کلی خاک هایی که بافت لومی شنی با زهکشی مناسب برای پرورش این درخت مناسب می باشد. تراکم مناسب برای پرورش درختان سیب بسته به رقم و شرایط محیطی متفاوت می باشد در صورتی که سیستم ابیاری باغ بصورت قطره ای باشد تعداد درختان سیب می تواند از ۱۲۰ تا ۱۵۰۰ اصله درخت در هکتار بسته به رقم متغییر باشد. درختان سیب براساس اندازه تنه درخت شامل سه گروه می باشد. گروه اول درختان پا کوتاه، که برای تولید و پرورش این گروه از پایه های پیوندی مالینگ ها استفاده می شود. گروه دوم پایه متوسط و گروه سوم پایه بلند، که برای پرورش این درختان معمولا از پایه های بذری و گاهی نیز از پایه های پیوندی استفاده می گردد. پایه های مالینگ درختانی می باشند که سازگاری مناسبی با انواع بافت خاک دارند و پایه مالینگ مرتون مقاومترین پایه به کم آبی می باشد. در سیستم کشت متراکم سیب اغلب از پایه های پیوندی پا کوتاه از قبیل M26 ، M27 ، M9 ، B9 استفاده می شود، بصورتی که در این نوع سیستم کشت متراکم تعداد اصله نهال تا بیش از ۲۵۰۰ می تواند باشد درحالی در باغات سیب استاندارد فاصله درختان سیب ۶ تا ۸ متر می باشد.

با توجه به اقلیم و رقم درخت سیب بطور متوسط ۶۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی متر بارندگی در طول سال برای رشد آن مناسب است. همچنین میزان آب مصرفی در ابیاری باغات سیب بسته به نوع سیستم آبیاری، تراکم، آرایش درختان، بین ۲/۶ تا ۲۶ متر مکعب برای هر درخت بصورت سالانه و ۲۵ تا ۲۰۰ لیتر در روز کافی است. دوره رشد درخت سیب بسته به اقلیم بین ۱۷۰ تا ۲۱۰ روز می باشد که شامل چهار مرحله گل دهی، تشکیل، ایجاد جوانه های گل و مرحله رسیدن میوه است. درختان سیب از نظر مقاومت به سرما برخی از رقم ها مقاوم و برخی نیز حساس هستند همچنین از نظر نیاز سرمایی برخی از رقم ها به دوره کوتاه و برخی به دوره سرمایی طولانی نیاز دارند ولی بطور کلی درخت سیب برای باردهی مناسب به ۱۰۰۰ تا ۱۶۰۰ ساعت دمای زیر ۷ درجه سانتی گراد نیاز دارد. از نظر رشد متعادل دمای ۲۱ تا ۲۵ درجه سانتی گراد بهترین دما برای این درخت می باشد.

درختان سیب جز درختان دگرگشن محسوب می شوند که برای بارور شدن گل ها و تولید میوه نیاز به گرده افشانی مصنوعی دارند. اغلب باغداران سیب در زمان گل دهی درخت از گرده افشان ها برای انتقال گرده و باروری گل ها مانند نگه داری کندو زنبور عسل در باغ استفاده می کنند. بنابراین وجود رقم های گرده زا در باغات سیب بسیار مهم می باشد که در ایران اغلب از رقم سیب زرد و قرمز لبنانی به این منظور استفاده می گردد. دوره گل دهی سیب حدود سی روز از اواسط اردیبهشت تا اوایل خرداد است که شش روز اوج گل دهی و گرده دهی همزمان می باشد. از نظر گل دهی درختان سیب بسته به اقلیم به سه گروه گرده افشانی تقسیم می شوند : ۱- زود گل ده (اواسط اردیبهشت) مثل رقم های آیدارد، مکینتاش ۲- میان گل ده ( ۱۹ تا ۲۵ اردیبهشت) مثل رقم سیب زرد، گرنی اسمیت ۳- دیر گل ده (اواخر اردیبهشت تا اوایل خرداد) مثل رقم های سانتن، بربرین
میوه سیب بسته به رقم آن نیز ممکن است در ماه متفاوتی از سال برسد مثلا در فصل تابستان میوه ارقام گالا، داچس، طلایی، مکینتاش، پرایمت در تابستان، در فصل پاییز میوه ارقام فوجی ، زرد، سرخ، اسنو، جوونا، گراون اشتاین و در زمستان نیز میوه ارقام گرنی اسمیت، واگنر، کینگ می رسند.

ارقام مهم سیب درختی در جهان

  • گلدن دلیشیز
  • رد دلیشز
  • گرنی اسمیت
  • شامپیون
  • گالا
  • بریملی
  • فوجی
  • آلیس

ارقام سیب در یک نگاه

ارقام مهم سیب درختی در ایران

  • زنوز مرند
  • شفیع آبادی
  • گلاب
  • قندک
  • گلشاهی

نتیجه گیری

سیب یکی از میوه های محبوب ایرانیان است که کاشت آن همیشه بین کشاورزان طرفداران زیادی داشته است. این گیاه همچنین در صنایع غذایی مانند کمپوت سازی ها نیز استفاده می شود. احداث باغ سیب می تواند یکی از سرمایه گذاری های پر سود برای افراد علاقه مند به کشاورزی باشد. این میده همچنین امکان انبار در سردخانه ها را به خوبی دارد بنابراین دست باغدار در تعیین قیمت آن باز خواهد بود. در یک جمله استفاده از سیب به عنوان یک محصول پر برکت برای احداث باغ در مناطقی که امکان رشد آن وجود دارد توصیه می گردد.

نویسنده: دکتر یوسف پناهنده
دکتری تخصصی بیماری شناسی گیاهی
yousef_panahandeh@yahoo.com
متخصص تغذیه گیاهی و دفع آفات

آماده سازی زمین برای احداث باغ

مقدمه

یکی از نکات مهم پس از بررسی مکان احداث باغ که در مقالات قبلی مورد بررسی قرار گرفت، آماده سازی زمین از جهات مختلف برای کشت درختان جدید در آن است در این مقاله خواهیم پرداخت به عوامل اصلی بستر سازی زمین در احداث باغ.

 

آماده سازی خاک

بیشتر درختان مانند هلو ، آلو و شلیل در خاکهای لومی شنی، بدون pH بالا یا شوری و با زهکشی داخلی خوب ، بهترین رشد و تولید را دارند. رشد و تولید کافی را می توان از درختانی که در طیف وسیعی از خاک ها رشد کرده اند بدست آورد، به شرطی که پایه نهال با دقت انتخاب شده باشد. درختان میوه نمی توانند خاک های دارای زهکشی داخلی ضعیف را تحمل کنند. خاک با زهکشی ضعیف برای مدت طولانی بخصوص در فصل رشد آب اشباع نگه را می دارد. آب های زیرزمینی نیز باید به همین دلیل در زیر منطقه ریشه قرار داشته باشند.

شخم زدن

محل باغ باید قبل از کاشت به خوبی بررسی شود تا وجود لایه سخت و متراکم از مواد سنگی واقع در ۳۰ تا ۱۲۰ سانتی متری، مشخص شود. لایه های سخت مانع از تخلیه آب می شوند و در نتیجه باعث آسیب ریشه یا تاج می شود. در جایی که لایه سخت در فاصله ۷۵ سانتی متری سطح قرار داشته باشد، خاک باید به اندازه کافی عمیق شخم زده شود تا لایه شکسته و پس از کاشت درختان امکان زهکشی مناسب را فراهم کند. لایه های سخت فقط با زیر شکنی از بین می روند و با رشد ریشه این کار انجام نخواهد شد. یکی دیگر از موانع زهکشی، یک لایه متراکم از خاک است که اطراف ریشه و زیر سطح خاک یافت می شود. وقتی کامیون ها، تراکتورها، عملیات چندین بار روی خاک اجرا می کنند، به خصوص هنگامی که خاک مرطوب است، این لایه متراکم شکل می گیرد. هنگامی که خاک کاملاً خشک شود، این لایه ها نیز با شخم شکسته می شود.

تأمین زهکشی

ایجاد زهکش تخلیه، برای انتقال آب اضافی در پایه درخت با تغییر شیب به منطقه ای دیگر انجام می شود. تخلیه آب با سیستم های زهکشی زیرزمینی که به طور استراتژیک قرار داده شده است، آب باقی مانده در زیر منطقه ریشه را خارج و از آسیب درخت جلوگیری می کند. اگر خاک بسیار سنگین یا ماسه ای است، انتخاب آبیاری قطره ای یا زیر سطحی را در نظر بگیرید. اطمینان حاصل کنید که تمام نقاط باغ دارای زهکشی سطحی مناسبی باشند تا باران های زمستانی یا بهاری در اطراف تنه درختان جمع نشود.

تسطیح

یک باغ دارای سیستم آبیاری باید به درستی تسطیح شود. شیب زمین باید براساس نوع خاک و سطح آب موجود ارزیابی شود. خاک های شنی باید کمی شیب دار تراز شوند تا اطمینان حاصل شود که آب می تواند به انتهای دیگر باغ رانده شود. حجم آب موجود در ابتدای اجرا بر درجه شیب تأثیر می گذارد. آب قبل از اینکه توسط خاک جذب شود، مخصوصاً یک خاک شنی، به یک شیب تندتر نیاز دارد تا دورتر شود. قبل از تسطیح خاک باید شخم عمیق زده شده و خاک را کاملاً آبیاری کنید. به لطف تسطیح با لیزر، باغ های با شیب بندی اصولی اکنون بیشتر دیده می شوند. این باغات به راحتی و به طور یکنواخت آبیاری می شوند. در باغات بدون شیب باران اضافی یا رواناب سطحی در فصل بارندگی جایی برای رفتن ندارد و برای مدت طولانی خاک مرطوب مانده و در نتیجه به درخت آسیب می رسد.

از بین بردن علف های هرز

علف های هرز چند ساله، مانند مرغ ، قبل از کاشت درختان با سهولت بیشتری ریشه کن می شوند. قبل از کاشت ، به ویژه در طول تابستان، از بردن علف های هرز چند ساله بسیار کمک می کند. سمپاشی علف های هرز تثبیت شده با علف کش سیستمیک و پس از آبیاری، باعث کاهش علف های هرز می شود. علف کش های پیش از ظهور ، که برای استفاده از گیاهان قبل از کاشت گیاه توصیه می شود و در اواخر پاییز قبل از کاشت در خاک به کار می روند، باعث عدم جوانه زدن بذر علف های هرز در بهار سال بعد بدون آسیب رساندن به درختان تازه کاشته شده می شود. تدخین سموم نیز باید پس از شخم و قبل از تراز نهایی انجام شود، معمولاً در اواخر تابستان یا اوایل پاییز که دمای خاک هنوز گرم و مقدار رطوبت خاک کم است بهترین زمان می باشد. هدف از این کار کنترل نماتدها، و کمک به غلبه بر بیماری های احتمالی محصول قبلی است، و بستگی به برخی بیمارگرهای خاکبرد دارد.

فاصله درختان

قبل از شروع باری طراحی سیستم آبیاری باید فاصله بین درختان و ردیف آنها تعیین شود. اگر قرار است باغ شیاری آبیاری شود، باید فاصله دریچه های مربوط به سر ردیف هر شیار مشخص شود. نصب خطوط لوله و شیرآلات قبل از کاشت درخت بسیار راحت تر و در کارهای باغی بسیار موثر است. اگر قرار است باغ توسط سیستم قطره ای یا زیر سطحی آبیاری شود، باید چاله های اصلی و شیرهای شلنگ قبل از کاشت در محل خود باشند. بعداً می توان شیلنگ ها و ساطع کننده ها را نصب کرد. گاهی اوقات لازم است تا فضای بیشتری بین ردیف های درخت برای تجهیزات برداشت نیز فراهم شود. نوع خاک، سیستم آبیاری، تنوع درخت، سیستم هرس و عادات رشد درخت همگی بر فاصله درخت و تعداد ردیف تأثیر دارند. به عنوان مثال، درختان در خاک های سنگین به شدت سریع رشد نمی کنند. بنابراین، می توان آنها را نزدیکتر از درختان در خاکهای لومی شنی کاشت. درختان آلو ژاپنی که به طور مستقیم رشد می کنند می توانند نزدیکتر از انواع گسترده گیاهان کاشته شوند. قبل از انتخاب فاصله نهایی درخت و ردیف، همه فاکتورهای فوق را با دقت در نظر بگیرید.

کاشت

برای اطمینان از در دسترس بودن نهال، آنها را در ماه زمستان و قبل از کاشت سفارش دهید. درختان یک ساله ای که جوانه می زنند و برای یک فصل رشد کامل در نهالستان رشد می کنند نیز کاشته می شوند. قطر تنه در مطلوب ترین نهال برای کاشت از ۷ سانتی متر است. درختان بسیار بزرگ یا بسیار کوچک معمولاً با سرعت کمتری رشد می کنند و اغلب به مراقبت های بیشتری نیاز دارند.

فواصل و فرم کاشت

مربع معمول ترین روش است. در مواردی که تردید وجود دارد درختان با هم رشد کرده و ممکن است سایه بزنند و در نهایت میوه کمتری را تولید کنند، کاشت مستطیل یا مثلثی ممکن است یک مزیت باشد. درختان بین یک ردیف در یک کاشت آفست فاصله کمی دارند تا نفوذ نور بیشتری را در باغ های بالغ فراهم شود. اگر ردیف ها به سمت شمال و جنوب بجای شرق و غرب اجرا شوند، سیستم های کاشت گیاهان متراکم توزیع نور بهتری در قسمت پایین درختان دارند. کاشت به صورت دوتایی در ردیفهایی تنظیم می شود که تولیدکنندگان مایلند از افزایش تولید طی چند سال اول استفاده کنند. به عنوان مثال، فاصله اولیه تنظیم کاشت، در ردیف های ۶ متری درختانی است که ۳ متر از هم فاصله دارند. در طول عمر باغ احتمالاً مزیت اقتصادی برای درختان دوتایی وجود ندارد زیرا درختان به سرعت رشد می کنند و به زودی در رشد همدیگر تداخل ایجاد می کنند. هزینه کاشت درختان دو برابر می شود و هزینه های حذف نیز اضافه می شود. برخی از تولیدکنندگان در این سیستم موفق هستند زیرا مدیریت باغ و اقدامات آنها مانند هرس بسیار دقیق است.

نتیجه گیری

بستر سازی باغ علاوه بر انتخاب صحیح گونه و رقم از عوامل مهم در احداث و اجرای باغ است. عدم رعایت هر یک از این موارد سبب می شود که از کیفیت باغ میوه اجرا شده کاسته شده و یا راندمان تولید آن دچار اختلال شود. پیشنهاد تیم مرسین کشت، واسپاری عملیات احداث باغ به مهندسین و متخصصین این حوزه است. همانند همه تخصص های دیگر، احداث باغ نیز نیازمند متخصص مخصوص خود دارد. بنابراین کارشناسان کشاورزی با در نظر گرفتن کلیه عوامل شما را کمک می کنند تا به صورت حرفه ای و بدون ریسک باغ اقتصادی خود را احداث نمایید.

 

نویسنده: دکتر حسین گل افروز
دکتری تخصصی قارچ شناسی گیاهی
h.golafrouz@gmail.com
متخصص گیاهپزشکی، احداث و اجرای فضای سبز و باغات

سرمازدگی چیست و چگونه با سرمازدگی دیررس بهاره مقابله کنیم؟

مقدمه

یکی از عوامل مهم در کاهش کمیت و کیفیت محصولات باغی خسارت ناشی از سرمازدگی می باشد. باغداران بطور ملموس با خسارت ناشی از سرمازدگی به ویژه سرمازدگی بهاره یا دیررس آشنا بوده و یکی از نگرانی اصلی باغداران در اوایل فصل بهار می باشد. اقداماتی که در طول فصل رویش و به ویژه پاییز و زمستان صورت می گیرد می تواند تاثیر به سزایی در کاهش خسارت ناشی از سرمازدگی داشته باشد.

سرمازدگی چیست؟

به تغییرات فیزیکی و یا فیزیولوژیکی در اندام های مختلف گیاهان که در اثر کاهش دما به پایین تر از آستانه تحمل گیاه که باعث خسارت کمی و کیفی می گردد سرمازدگی گفته می شود. سرمازدگی ممکن است در دمای پایین تر از نقطه انجماد یا بالاتر (صفر تا ۱۰ درجه سانتی گراد) اتفاق بیافتد. سرمازدگی بیشتر در مورد درختان باغی خزاندار مطرح می باشد و میزان خسارت ناشی از سرمازدگی در این درختان بسته به گونه و رقم متفاوت می باشد. بطور کلی سرمازدگی را می تواند به سه نوع تقسیم کرد: ۱- سرمازدگی پاییزه  ۲- سرمازدگی زمستانه یا یخ زدگی  ۳- سرمازدگی بهاره یا دیررس

۱- سرمازدگی پاییزه

این نوع سرمازدگی در اثر کاهش ناگهانی دما در فصل پاییز که برگهای درختان هنوز سبز و خزان نکرده اند صورت می گیرد. سرمازدگی پاییزه بیشتر به درختان که محصول پاییزه دارند مثل انار خسارت می زند که موجب ترکیدگی پوست میوه می شود. همچنین این نوع سرمازدگی به دلیل عدم تخلیه مواد غذایی برگها به درون درختان و خزان زودتر موجب ضعف و کاهش توانایی درختان میوه در تولید جوانه های سال بعد می گردد.

۲- سرمازدگی زمستانه یا یخ زدگی

این نوع سرمازدگی در اثر کاهش شدید دما به پایین تر از ۱۰- درجه سانتی گراد بسته به تحمل درختان صورت می گردد که در اثر این کاهش دما، آب موجود در بافت درختان یخ زده و سپس به دلیل آب شدن یخ در اثر گرمای آفتاب روز بعد (بیشتر بخش جنوبی درخت) و تکرار این فرآیند، بافت درخت دچار آفتاب سوختگی و در موارد شدیدتر موجب ترک خوردگی تنه و شاخه ها می گردد. این نوع یخ زدگی بیشتر در مناطق معتدله اتفاق می افتد. از عوامل موثر در افزایش خسارت سرمازدگی زمستانه می توان به آبیاری بی رویه بخصوص در فصل پاییز، استفاده بیش از حد از کودهای ازت بالا، هرس زود هنگام اشاره کرد.

۳- سرمازدگی بهاره یا دیررس

این نوع سرمازدگی در اثر سرد شدن دما بعد از باز شدن شکوفه جوانه ها یا تشکیل میوه در اواخر اسفند یا اوایل بهار صورت می گیرد که بیشترین خسارت ناشی از سرمازدگی در باغات میوه در اثر سرمازدگی بهاره می باشد زیرا که شکوفه ها و میوه تازه تشکیل شده حساسیت بیشتری نسبت به سرما دارند. خسارت ناشی از سرمازدگی بهاره در مناطق گرمسیری یا نیمه گرمسیری می تواند در دمای صفر تا ۱۰ درجه و  در مناطق معتدله در دمای صفر تا منفی ۵ درجه اتفاق بیافتد.

از نظر حساسیت به سرمازدگی بهاره به ترتیب، میوه تازه تشکیل شده بیشتر از شکوفه های باز شده، شکوفه های باز شده بیشتر از شکوفه های نیمه باز و شکوفه های نیمه باز بیشتر از جوانه های باز نشده به سرما حساسیت دارند. اگر دمای هوا قبل از سرمای بهاره گرم تر باشد خسارت ناشی از سرمازدگی بهاره شدیدتر می باشد.

سرمازدگی بهاره موجب قهوه ای، سیاه شدن و ریزش شکوفه های نیمه باز یا باز شده، قهوه ای و ریزش میوه های تازه تشکیل شده و قهوه ای و خشک شده یا درهم پیچده شدن گل آذین ها و سرشاخه های جوان می گردد. درختان میوه ای که نیاز سرمایی کمتری دارند یا زودتر شکوفه می دهند مثل زردآلو، بادام، آلو، هلو بیشتر در معرض سرمازدگی دیررس بهاره می باشند. سرمازدگی بهاره یکی از عوامل مهم محدود کننده تولید زردآلو و بادام در ایران می باشد زیرا این درخت زودتر از سایر درختان گلدهی می کنند.

چگونه با سرمازدگی مقابله کنیم؟

روش های مختلفی برای جلوگیری و کاهش خسارت ناشی از سرمازدگی وجود دارد که مبتنی بر چندین اصل می باشد، که شامل انتخاب محل مناسب برای احداث باغ، انتخاب درختان میوه سازگار با شرایط محیطی، استفاده از ارقام دیر گل ده و پایه مقاوم به سرما، مدیریت تغذیه ای، آبیاری و خاک و مدیریت باغی می باشد. یکی از روش های موثر برای کاهش خسارت ناشی از سرمازدگی استفاده از پایه های مقاوم به سرما و ارقام دیر گل ده می باشد. برای مثال پایه مالینگ ۱۹، ۲ برای درختان سیب، پایه محلی برای گیلاس، پایه ماریانا برای آلو، پایه اولدهام برای گلابی در برابر سرما مقاوم تر می باشند.

استفاده از ارقام دیر گل ده برای درختان گردو، بادام و زردآلو موجب کاهش خسارت ناشی از سرمای بهاره می گردد. در درختان هسته دار به ویژه زردآلو و بادام استفاده از یکسری مواد شیمیایی مثل نفتالین استیک اسید و پاکلوبوترازول می تواند موجب تاخیر در گل دهی به مدت ۱ تا ۲ هفته گردد. درختانی میوه که کوددهی مناسبی شده اند و با مقادیر بهینه و متعادل عناصر غذایی تغذیه و رشد کرده اند بیشتر می توانند دمای پایین تر را تحمل کنند.

استفاده بی رویه کود های حاوی ازت بالا به خصوص در پاییز باعث تحریک رشد رویشی شده و در نتیجه درختان در برابر سرما حساس تر می شوند. در حالی که استفاده از کود های حاوی پتاس بالا و هیومیک اسید به دلیل افزایش ضخامت دیواره سلولی و افزایش غلظت شیره درختان باعث افزایش مقاومت درختان در برابر سرما می شود. آبیاری بیش از حد در فصل پاییز در مناطقی که دارای زمستانی سرد می باشد به دلیل رقیق تر شدن شیره درختان خطر یخ زدگی را افزایش می دهد در حالی که آبیاری در فصل پاییز در مناطقی که زمستانی خشک دارد باعث افزایش رطوبت خاک شده، خاک مرطوب دیرتر دمای خود را از دست می دهند در نتیجه باعث حفاظت ریشه ها در برابر یخ زدگی می گردد.

استفاده از روش یخ آب زمستانه مانع از یخ زدگی ریشه می گردد. علف های هرز موجود در باغ به دلیل کاهش رطوبت خاک و انتقال گرما از خاک به هوا باعث افزایش خطر سرمازدگی می گردد درنتیجه حذف علف هرز در کاهش خسارت سرمازدگی تاثیر دارد. کاشت درختان بلند قامت مانند چنار، افرا، زبان گنجشک در اطراف باغ به خصوص در جهت شمالی باعث حفاظت باغ در برابر جریان هوای سرد می گردد.

روش های جلوگیری از سرمازدگی بهاره یا دیررس در هنگام بروز سرما

محلول پاشی با ترکیب کود حاوی پتاسیم بالا و آمینواسید یا کلسیم ۴۸ ساعت قبل از بروز سرما
پاشیدن آب بر روی شاخه درختان میوه در دمای صفر درجه (با توجه به آگاهی از شرایط آب و هوایی) موجب تشکیل یخ می گردد که یخ به عنوان عایق باعث می شود دمای جوانه از صفر پایین تر نرود همچنین تشکیل یخ موجب آزاد شدن دمای نهان (۸۰ کیلو کالری گرما) می گردد.
استفاده از بخاری باغی، این روش در مناطقی که دارای شب های با وارونگی دمای شدید هستند موثر می باشد. در این روش بخاری ها باید در فاصله ۶ متری از یکدیگر قرار گیرند.
ایجاد دود با سوزاندن کاه و کلش و غیره موجب افزایش ذرات معلق در هوا می گردد که ذرات معلق دود در هوا مانع از خروج تشعشع حرارت با طول موج های بلند از باغ شده در نتیجه دمای باغ حفظ می گردد.
غرقاب کردن زمین باغ با آب چاه که دمای بیشتری نسبت به سطح سرد خاک دارد
استفاده از دستگاه ها مولد باد در مناطقی که دارای وارونگی دما می باشد. این دستگاه ای مولد باد به دلیل ایجاد جریان هوا مانع از تشکیل وارونگی دمای می گردد.


جمع بندی

سرمازدگی یکی از عوامل مهم کاهش کمیت و کیفیت محصولات باغی در اوایل فصل بهار می باشد بطوری که نگرانی اصلی باغداران عزیز در این دوره زمانی است. اقداماتی که در فصل پاییز و زمستان توسط باغداران صورت می گیرد می تواند نقش به سزایی در کاهش خسارت ناشی از سرمازدگی داشته باشد. براساس تجربه گروه مرسین کشت استفاده از ترکیب کود حاوی پتاس بالا به همراه آمینو اسید به غلظت دو در هزار به صورت محلول پاشی در زمانی که احتمال رخداد سرمازدگی وجود دارد تاثیری عالی در کاهش خسارت ناشی از سرمازدگی دارد.

نویسنده: دکتر یوسف پناهنده
دکتری تخصصی بیماری شناسی گیاهی
yousef_panahandeh@yahoo.com
متخصص گیاهپزشکی، دفع آفات و تغذیه گیاهی

خانهمقالاتفروشگاهمشاوره