گیاه پزشکی و تغذیه گیاهی

🔷🔷 مقدمه

در تولید این میوه چین، بزرگترین تولید کننده و ایران نیز جز ده کشور اول تولید کننده این میوه در دنیا محسوب می شود. عوامل مختلفی در افزایش کمیت و کیفیت تولید این محصول دخیل می باشد. یکی از این عوامل آفات و بیماریهای رایج در هلو می باشد. یکی از عارضه های رایج در هلو پیچیدگی برگ هلو می باشد که چندین نوع آفت و بیماری می توان منجر به پیچیدگی برگ هلو شود. برای آشنایی عوامل دخیل در پیچیدگی برگ هلو و نحوه کنترل و پیشگیری آنها ما را تا انتها این مطلب همراهی کنید.

همانطور که اشاره شد پیچیدگی برگ هلو (Peach Leaf Curl) رایج ترین عارضه مشاهده شده در این محصول می باشد که عواملی مانند بیماری لب شتری هلو، سفیدک سطحی هلو، انواع آفت مکنده مانند شته ها بخصوص شته سبز هلو و کنه می تواند موجب پیچ خوردگی برگ هلو شوند. 🔻🔻🔻🔻

🔑بیماری لب شتری هلو

بیماری لب شتری هلو یا باد سرخ می تواند اصلی ترین عامل پیچیدگی برگ هلو باشد. عامل این بیماری قارچی بنام (Taphrina deformans) می باشد. این بیماری جز بیماری تک چرخه ای می باشد، یعنی این بیماری یکبار در سال و اغلب در فصل بهار (اردیبهشت تا خرداد) ظاهر می شود. این بیماری بصورت اسپور (کنیدیوم) در فلس جوانه ها و یا بقایای گیاهی مانند برگها خزان شده پای درختان زمستان گذارنی می کنند و در فصل بهار با افزایش رطوبت و باز شدن جوانه ها، این کنیدیوم جوانه زنی کرده و تولید اندام رویشی (میسیلیوم) کرده که این مسیلیوم ها در بافت برگ نفوذ کرده و در اثر اعمال یکسری فرایندهای فیزیولوژیکی موجب افزایش تکثیر سلول های برگ در محل آلودگی و در نهایت موجب بدشکلی و پیچیدگی برگ می شود.

در اوایل فصل بهار به جهت خنک بودن دمای هوا و رطوبت بالا ابتدا لکه های زرد رنگ تا مایل به قرمز رنگ روی برگها ظاهر می شود که به تدریج این لکه ها توسعه یافته و بافت برگ در این محل متورم و ضخیم می شود و در نهایت موجب پیچ خوردگی برگ می گردد. ممکن است در سطح رویی و یا زیر سطح برگ لایه سفید رنگ مربوط به اندام زایشی قارچ نیز مشاهده شود. در صورتی آلودگی شدید بافت های متورم برگ به رنگ قرمز تیره تا قهوه ای در آمده و برگها دچار ریزش می شود. پیچیدگی برگ هلو موجب کاهش توانایی و راندمان برگ در فتوسنتز و در نتیجه ضعف عمومی درخت و کاهش توانایی درخت در تولید میوه می گردد. در درختان هلو آلوده به این بیماری مقدار تولید میوه ممکن است بطور قابل توجهی کاهش پیدا کند. این قارچ بیماریزا می تواند به گل ها نیز حمله کند و موجب ریزش گل ها گردد. میوه ها به ندرت به این قارچ آلوده می شود ولی درصورت آلودگی لکه های جوش مانند و برجسته قرمز رنگی روی میوه ایجاد می شود که رشد بافت میوه در محل لکه ها متوقف شده و این موجب بدشکلی میوه می گردد. دمای بهینه برای رشد و توسعه این بیماری کمتر از 16 درجه می باشد، از اینرو با گرم شدن هوا در خرداد ماه و تیرماه این بیماری کاملا متوقف می شود، اما علائم خسارت ناشی از آن بروی برگها پابرجا می باشد.

پیشگیری و کنترل این بیماری با توجه به تک چرخه ای بودن بیماری راحتر می باشد. برای کنترل این بیماری (باتوجه به سابقه بیماری در باغ یا منطقه) بایستی در دو مرحله درختان هلو با ترکیبات مسی مانند بردو، نوردوکس یا اکسی کلر مس سمپاشی گردد. 🅰️ اولین مرحله سمپاشی در پاییز بعد از خزان برگها و 🅱️ مرحله دوم در زمستان بعد از سمپاشی زمستانه و قبل از باز شدن جوانه می باشد. نکته مهم دیگر در کنترل این بیماری جمع آوری بقایایی گیاهی و برگها خزان شده و انهدام آنها می باشد زیرا که این برگها می تواند منبع آلودگی برای سال زراعی پیش رو باشد. پیشگیری از بروز این بیماری بعد از باز شدن جوانه ها و مشاهده علائم اولیه آلودگی روی برگها تاثیر چندانی ندارد ولی سمپاشی درختان هلو با سم کاپتان در جلوگیری از توسعه شدید بیماری لب شتری هلو موثر می باشد.

🔑🔑سفیدک سطحی هلو (Powdery mildew) 

سفیدک سطحی هلو (Sphaerotheca pannosa) یکی دیگر از عوامل بیماریزا است که می تواند منجر به پیچیدگی و بدشکلی برگها گردد. در اثر آلودگی درختان هلو به این قارچ ابتدا لکه های نمدی سفید رنگی در هر دو سوی برگ ظاهر می شود که بافت برگ در زیر این لکه ها بصورت سبز کمرنگ در می آید. در صورت آلودگی شدید، لایه ای سفیدرنگی کل برگها را احاطه کرد و موجب چین دار شدن، تاخوردگی برگها و بندرت پیچیدگی برگها می شود. در اثر آلودگی برگها به سفیدک سطحی بافت برگها متورم و ضخیم و قرمز رنگ نمی شود. همچنین این قارچ با حمله به میوه موجب بروز لکه های سفید رنگ روی پوست میوه و بدشکلی آن می گردد که در نهایت با کاهش کیفیت میوه همراه می باشد.

سمپاش درختان هلو با سموم مسی در دو مرحله اشاره شده برای کنترل لب شتری هلو برای پیشگیری و کنترل سفیدک سطحی هلو نیز موثر می باشد. همچنین جهت کنترل بیماری سفیدک سطحی می توان پس از ریزش گلبرگ ها در دو تا سه نوبت از سمومی مانند کروزکسیم متیل (استروبی)، پنکونازول (توپاس)، تری سیکلازول و تبوکونازول استفاده نمود.

🔑🔑🔑شته ها

شته ها بخصوص شته سبز هلو (Green peach aphid) یکی از آفات غالب در باغات هلو می باشد. این آفت از ابتدای فصل بهار با تشکیل برگها روی آن ظاهر شده و شروع به تغذیه از شیره سلولی برگها می کند. سیکل زندگی شته بسته به شرایط آب و هوایی متفاوت می باشد ولی بطور میانگین هر دوره زندگی شته 10 تا 12 روز طول می کشد و این آفت می تواند چندین نسل (بیش از 10 نسل) در سال داشته باشد. تغذیه جمعیت بالای شته از شیره سلولی برگها موجب پیچ خوردگی برگها در محور رگبرگ اصلی و بدشکلی و پیچیدگی کل برگ می شود و ممکن است بافت برگ ها در محل تغذیه تا حدودی به رنگ قرمز درآید. جهت تمایز پیچیدگی برگ هلو ناشی از بیماری لب شتری هلو و تغذیه شته؛ اول اینکه در پیچیدگی برگ ناشی از تغذیه شته بافت برگها متورم و ضخیم نمی شود و بندرت بافت برگ به رنگ قرمز در می آید و دوم اینکه پشت برگ پیچ خورده در اثر تغذیه شته مملو از شته بالغ و پوره های آن می باشد و حالت لایه سفیدرنگ بافت زایشی قارچ مشاهده نمی شود. باید توجه داشت در برخی موارد آلودگی به شته و لب شتری هلو بطور همزمان در برگ هلو مشاهده می شود.

❌❌ برای کنترل شته در باغات هلو به محض مشاهده بایستی اقدامات لازم صورت گیرد زیرا شته به سرعت جمعیت خود را افزایش داد و حالت طغیانی در می آید. با توجه به چندین نسل بودن شته بایستی در چندین مرحله سمپاشی با سمومی مانند کنفیدور، دی کلرووس، دیمتوات، استامی پراید، پرمترین و موونتو علیه این آفت صورت گیرد.

🔑🔑🔑🔑کنه ها

تغذیه ناشی از کنه ها بندرت موجب پیچیدگی برگ هلو می شود. اما در برخی موارد، طغیان جمعیت کنه ها مانند کنه تارتن و کنه دو نقطه ای همراه با تنش آبی و گرمایی می تواند موجب بدشکلی و پیچیدگی برگ هلو گردد. عموما ظهور و خسارت ناشی از کنه با گرم شدن هوا و شروع تابستان مشاهده می شود که جهت کنترل کنه می تواند از کنه کش های مانند اسپیرودیکلوفن و آبامکتین استفاده نمود.

جمع بندی

پیچیدگی برگ هلو رایج ترین عارضه مشاهده شده در باغات هلو می باشد که در درجه اول بیماری لب شتری هلو و سپس سفیدک سطحی هلو و آفات مکنده ای مانند شته و کنه در بروز این عارضه نقش دارد. سمپاشی زمستانه باغات هلو با سموم مسی مانند بردو و اکسی کلر مسی و سموم آفتکش همراه با روغن ولک تاثیر قابل توجهی در جلوگیری از ظهور بیماری/ آفت و یا کاهش شدت آلودگی خواهد داشت. همچنین رعایت بهداشت باغی مانند جمع آوری و انهدام بقایای گیاهی و برگها خزان شده در کنترل و کاهش پیچیدگی هلو موثر می باشد.

مقدمه…

هندوانه گیاهی از خانواده کدوئیان و بومی افریقای جنوبی بوده که در میان سایر صیفی جات سطح کشت وسیعی (5/3 میلیون هکتار) در جهان را به خود اختصاص داده است. میوه هندوانه به جهت آبدار بودن، شیرینی و طعم دلنشین آن طرفدار زیادی بین مردم دارد. از نظر ارزش غذایی این میوه حاوی ویتامین A، C، گروه B و منیزیم، پتاسیم، سدیم، لیکوپن، بتاکارتن و آنتی کسیدان می باشد.

بزرگترین کشورهای تولید کننده هندوانه به ترتیب چین، ترکیه، ایران، برزیل و مصر می باشد. در ایران هندوانه محبوب ترین محصول صیفی محسوب می شود که سطح زیر کشت آن حدود 120 هزار هکتار و تولید محصول حدود 8/3 میلیون تن است. عوامل مختلفی از جمله شرینی، طعم، رنگ، اندازه و شکل میوه در بازار پسندی این محصول دخیل می باشد. عوامل مختلفی در بدشکلی هندوانه نقش دارند که می توان آنها را در دو گروه 🅰️ کمبود عناصر غذایی و شرایط نامساعد محیطی 🅱️ آفات و بیماریهای گیاهی، مورد بررسی قرار داد که در این مقاله بصورت خلاصه و مفید به توضیح این عوامل خواهیم پرداخت.

🅰️ کمبود عناصر غذایی و شرایط نامساعد محیطی 🔻

🔹 پوسیدگی گلگاه و دوکی شدن هندوانه در اثر کمبود کلسیم

یکی از عارضه های رایج در کشت هندوانه پوسیدگی گلگاه هندوانه می باشد. دو عامل اصلی پوسیدگی گلگاه هندوانه کمبود کلسیم (کلسی-بر گرین هاس رفع کننده این عارضه)  و تنش آبی (کود هیومیک استفاده کن تا تنش آبی رو کنترل کنی) در هنگام باردهی این محصول است. هنگامی که میوه در حال رشد و آبدار شدن می باشد به دلیل تحرک کم عنصر کلسیم در گیاه و کمبود اولیه آن در خاک، دیواره سلولی بافت هندوانه در ناحیه گلگاه تخریب شده و بصورت ضایعه قهوه ای تا سیاه رنگ و چرمی ظاهر می گردد که آبیاری کم و نامنظم و تعرق زیاد بخصوص در تابستان موجب تشدید این عارضه می شود. همچنین کمبود کلسیم در برخی از ارقام بصورت تورم هندوانه در ناحیه دم و دوکی شدن میوه مشاهده می گردد.

✅ برای تامین کلسیم مورد نیاز گیاه و کاهش عارضه پوسیدگی گلگاه و دوکی شدن میوه توصیه می شود بعد از برداشت محصول سال قبل و در اوایل پاییز از نیترات کلسیم در آب آبیاری استفاده گردد. و بعد از کاشت نشا در مزرعه و قبل از باردهی و همچنین بعد از تشکیل میوه در چندین مرحله از کودهای حاوی کلسیم بالا مانند نیترات کلسیم و کالفون گرین هاس در آب آبیاری و کود های مایع بصورت محلول پاشی استفاده گردد. نکته مهم دیگر آبیاری منظم و به مقدار کافی و جلوگیری از تعرق زیاد گیاه در اوج گرما با آبیاری بارانی و یا محلول پاشی آمینو اسید (آمینوفول گرین هاس عالیه برای محلول پاشی) و یا آب خالی می تواند در کاهش بروز این عارضه موثر باشد.

🔹 چماقی شدن یا لامپی شدن هندوانه در اثر کمبود پتاسیم

پتاسیم (کی-پاد غنی از پتاسیم) یکی از عناصر پر مصرف گیاه می باشد که در آبدار شدن و شیرینی میوه نقش کلیدی دارد و از سوی دیگر کمبود آن در برخی از ارقام موجب تورم انتهای گلگاه میوه و یا چماقی شدن میوه هندوانه می شود. برای جلوگیری از بدشکلی ناشی از کمبود پتاسیم توصیه می شود در هنگام تشکیل میوه تا زمان رسیدن میوه در چند نوبت از کود های حاوی پتاسیم بالا مانند سولفات پتاسیم، 36-12-12 (انواع کودهای پتاسیم بالا رو در ادامه مقاله دنبال کن!) و کود های مایع در آب آبیاری و یا محلول پاشی استفاده گردد.

🔹 باریک شدن و نامتقارن شدن هندوانه در اثر باروری ناقص ناشی از کمبود روی و بر

یکی از عارضه های رایج در کشت هندوانه، باریک شدن و نامتقارن شدن میوه هندوانه در اثر باروری ناقص گل های می باشد. عواملی مانند سرما، رطوبت بالا، آبیاری نامنظم، کمبود کلسیم و بر هنگام گرده افشانی گل ها و مراحل اولیه تشکیل میوه موجب بروز این عارضه در هندوانه می گردد. برای جلوگیری از بدشکلی میوه ناشی از عوامل بالا توصیه می شود قبل از گل دهی گیاه از کود های حاوی روی و بر مانند سولفات روی، بوریک اسید، فروت ست (آلگارین یک فروت ست قوی و ارگانیک در خدمت شماست)، کلبرون (کلسیم و بر از ایتالیا) در آب آبیاری و محلول پاشی استفاده شود.

🔹 بدشکلی میوه در اثر آفتاب سوختگی

در مناطقی که دارای آفتاب سوزان می باشد قسمت رو به بالا میوه در اثر آفتاب سوختگی بصورت سفید تا زرد رنگ در میاد که بافت میوه در این ناحیه در مقایسه با سایر بخش میوه رشد کمتری داشته که موجب کج و بد شکلی میوه هندوانه می گردد. برای کاهش آفتاب سوختگی استفاده از ارقامی با برگ های بیشتر و پهن تر و همچنین کاشت بوته ها با فاصله کمتری توصیه می گردد.  

🅱️ آفات و بیماری های گیاهی 🔻

🔸 بیماری انتراکنوز هندوانه

عامل این بیماری قارچی بنام Colletotrichum spp. می باشد که در دمای بالا 24 درجه و رطوبت بالا بر روی برگها لکه های قهوه ای رنگ و روی میوه لکه های آب سوخته، فرورفته و سیاه رنگ ایجاد می کنند که بافت میوه در محل لکه ها پوسیده شده و موجب بدشکلی میوه می گردد. استفاده از ارقام مقاوم، بذور سالم، کاهش رطوبت و تهویه مناسب در داخل گیاه، حذف برگ های آلوده و استفاده از قارچ کش های مانند مانکوزب و اورتیواتاپ برای کنترل بیماری توصیه می شود. (با فسفیت پتاسیم گیاهتو قوی تر کن!) 

🔸 بیماری لکه برگی باکتریایی

عامل این بیماری باکتری Pseudomonas syringae می باشد که ابتدا روی برگها لکه های آب سوخته زاویه دار ایجاد می کند و بعد از مدتی وسط لکه ها قهوه ای و خشک شده که دارای هاله زرد رنگ نیز می باشد. این بیماری روی میوه نیز لکه هایی بصورت صمغ زرد رنگ ایجاد می کند که بافت میوه در محل لکه ها پوسیده و بصورت زخم های ترک خورده و در نهایت موجب بد شکلی میوه می شود. استفاده از بذور سالم و ارقام مقاوم، حذف بوته های آلوده و محلول پاشی با ترکیبات مسی مانند اکسی کلر مس برای کنترل بیماری توصیه می گردد.

🔸 ویروس موزاییک هندوانه

عامل این بیماری ویروس Watermelon mosaic virus می باشد که موجب لکه های حلقوی روی میوه و بدشکلی میوه هندوانه می شود. استفاده از ارقام مقاوم، بذور عاری از ویروس، کنترل ناقل بیماری (شته ها) بهترین روش برای کنترل این بیماری می باشد.

🔸 مگس جالیز Dacus Ciliatus

مگس جالیز یکی از افات رایج در کشت صیفی جات مانند خربزه، طالبی، کدو و هندوانه می باشد. حشره کامل این آفت زیر پوست میوه تخم گذاری می کنند که محل تخمگذاری بصورت لکه فرورفته و قهوه ای رنگ در آمده و میوه در محل لکه دچار بدشکلی می گردد. برای کنترل این آفت توصیه می شود علاوه بر جمع آوری و انهدام میوه های آلوده، از تله های حاوی طعمه مسموم پروتئین هیدولاز شده همراه با سمومی مانند مالاتیون و سمپاشی مزرعه در اولین مشاهده آفت با سمومی مانند دیمتوات، کنفیدور در چندین مرحله استفاده گردد.

🔸 سرخوطومی جالیز  Acythopeus curvirostris

این آفت به گیاهان خانواده کدوئیان از جمله هندوانه، خربزه، طالبی و کدو خسارت وارد می کند. این آفت در داخل میوه تخمریزی کرده و در اثر تخمریزی ممکن است هندوانه از بوته جدا شده و شادابی خود را از دست داده و بتدریج چروکیده می شود و در حالت دیگر میوه از بوته جدا نشده و سلول های اطراف حفره تخمریزی شده از بین می رود درحالی که سلول ها سالم مجاور به رشد خود ادامه داده و در نهایت موجب بدشکلی و پیچ خوردگی میوه می گردد. از بین بردن میوه های آلوده، یخ آب زمستانه و سمپاشی علیه حشره بالغ با استفاده از سمومی مانند استامی پراید، لاروین، فن والریت و کلروپیرفوس برای کنترل این آفت موثر می باشد.

🔔 جمع بندی

هندوانه یکی از محصولات صیفی پرمصرف در ایران می باشد که بدشکلی میوه هندوانه می تواند موجب کاهش شدید بازار پسندی آن شود. همانطور که ذکر شد عوامل مختلفی از جمله کمبود عنصر غذایی مانند کلسیم و پتاسیم، شرایط نامساعد محیطی مانند آفتاب سوختگی و تنش آبی و آفات و بیماریهای گیاهی می تواند موجب بدشکلی هندوانه گردد. رعایت اصول بهداشتی، برنامه غذایی مناسب، آبیاری منظم، استفاده از ارقام مقاوم و بذور سالم و در نهایت کنترل آفات و بیماری ها می توان  بطور موثری موجب کاهش بروز این عارضه در مزارع هندوانه گردد.